Er is hoe dan ook dit jaar reuring te verwachten bij het opstellen van gemeentelijk beleid voor reductie van stikstofdepositie. Ook de bestemming van gemeentegrond voor industrie is dit jaar weer aan de orde. Wat wordt er gedaan met de activiteiten en inzichten van de wijkverenigingen, de natuur- en milieuverenigingen en andere belanghebbenden en het Burgerinitiatief “Behoud het Groene Goud”?

Vandaar dat de Milieuvereniging De Groene Koepel, Natuur- en Milieuvereniging Markkant Breda, natuureducatie IVN Mark & Donge, de West-Brabantse Vogelwerkgroep en de Adviesgroep BromN nauwgezet het beleid van het het gemeentebestuur blijven volgen. Voor zover dat mogelijk is. Niet overal word je namelijk in gekend als belanghebbende natuur en milieubeschermer, Daar komt dan bij dat documenten van de kant van de gemeente soms vaag zijn geformuleerd, zodat er geen zekerheid is over de uitvoering van de plannen.

Op 15 december 2025 was er een inloopbijeenkomst in Het Koetshuis Anneville in Ulvenhout over de  GGA, dat is de GebiedsGerichte Aanpak die door de provincie was gestart, maar door het nieuwe kabinet, vooral onder auspiciën van minister Femke Wiersma, van de baan werd geschoven.

Daar was een vertegenwoordiger vanuit onze verengingen aanwezig. Die kwam er niet opgewekt vandaan. Vooral niet omdat er een oproep kwam van een aanwezige ex-agrariër om het Ulvenhoutse bos van de lijst Natura 2000 te schrappen! Die lijst is via de EU opgesteld en omvat ook het Ulvenhoutse Bos. Die oproep werd door de zaal met een daverend applaus begroet. Je krijgt even de rillingen als je zo’n reactie hoort, volkomen in strijd met de doelen van het milieubeleid.

Volgens de plannen van het demissionaire kabinet mogen Brabantse veehouders zelf gaan bepalen hoe ze hun stikstofuitstoot verlagen: “De boer aan het roer.” Elk bedrijf krijgt een eigen uitstootplafond. Boeren moeten halverwege 2026 aangeven hoe ze onder dit plafond denken te blijven. Dus zelf keuzes manken, aldus de Volkskrant van 1 november 2025.

Inmiddels hebben de groepen, verzameld in het Burgerinitiatief, op 8 januari een brief gestuurd aan de Gemeentebestuurders van Breda onder de titel Maatschappelijke Aandachtspunten bij de Ruimtelijke Economische Visie 2025, verder REV genoemd. Dit Raadsvoorstel is tevens uitgangspunt voor wat er gaat gebeuren met de locatie van vier nieuwe bedrijventerreinen. Deze zijn volgens de plannen gelokaliseerd in: 1. Posthoren (voorheen “Digit Parc”); 2, Steenakker-Noord, een relatief klein versnipperd groen gebied, helemaal ingeklemd tussen de Noordelijke Rondweg en de drukke spoorlijn Breda-Rotterdam; 3. Landgoed ’t Hout, oftewel Ritmeesterpark 2, omzoomd door de Aa of Weerijs, de A16, de Zuidelijke Rondweg, alsmede de Trippelerberg, de Turfvaart en het historische landgoed Prinsenhoef; 4. Bavel Zuid, tussen Bavel en de A58, waarvoor afstemming via de provincie met Alphen-Chaam en Gilze en Rijen noodzakelijk lijkt.

De conclusies van de brief van de groepen in het Burgerinitiatief liegen er niet om. Ze adviseren de gemeentebesturen om de REV pas na de gemeenteraadsverkiezingen door de volgende gemeenteraad te laten behandelen. Dit kan worden bespoedigd door al te starten met de actualisatie van de marktvraag, geen ruimte te bieden aan logistieke activiteiten van meer dan 3 hectaren en actualisatie van de stikstofprognoses. Want nu zijn al die gegevens achterhaald en dus drijfzand voor nieuw beleid.   

Ten slotte: Er zou volgens de REV intensieve participatie met de belanghebbenden plaats hebben. Daar hebben de milieugroepen en wijkorganisaties nog niets van gemerkt. Is hier sprake van onwil om vorm te geven aan de eigen Participatieleidraad van Breda? De vraag stellen is haar beantwoorden, zo is de indruk.

Marius Aalders, Natuur- en Milieuvereniging Markkant

Markandalletjes

• Valt op dat er ineens meer nesten in bomen te zien zijn. Nestdrift of kalere bomen? Het zijn de ekster mannen die met takken sleuren om nesten te bouwen en hun vrouwtjes tot een keuze voor nest en eksterman te verleiden!
• Ook de eerste katjes zijn aan de Hazelaars te zien. Echt lente signaal! (net als de waarneming van bontgekleurde Carnavals kluners!) En de heldere in het westen wegdalende wintervierhoek Orion. In mooie heldere winterse nachten.  
• Knotters gaan zaterdagmorgen ook aan de slag. Bij fietstunnel A58, Bredase kant, in Markdal. Meedoen? Kan vanaf 9u tot 12u30. Organisatie West Brabantse Vogelwerkgroep mmv IVN Mark&Donge. Contact Rob Fisscher: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

  

• Vogelwandeling Zaartpark. Zondagmorgen. 1 feb. 10-12u. Ideaal gebied met woest kolkende kleine Mastbos riviertje. Wandeling om vogelkennis op te frissen. Verschil tussen Heggenmus en Huismus, Pimpel- en Koolmees, mannetje en vrouwtje IJsvogel? Zaartpark is icoon voor de gewenste natuurkwaliteit in Breda. Aanmelden via IVN Mark&Donge website.
• Burgersessie Honden en Ulvenhoutse Bos in gemeenteraad. Nu donderdag 19u45. Haalt al de landelijke pers. Ter info: honden worden NIET in stikstof meegerekend. Dus hondenverbod haalt Breda NIET uit stikstofslot. Gemeente gaat ondertussen wél door met ruim bedrijfsvergunningen te geven bij Ulvenhoutse Bos. Dat geeft vele malen meer stikstof dan mensen en honden in het Bos!
• Tuinvogels tellen? Van vrijdag tot maandagmiddag. Is in half uurtje gepiept. Vanuit tuin, balkon of terras. Zie website Vogelbescherming en Tuinvogeltelling. Koppeltje Oehoe’s van vorig jaar is ook baltsend terug, maar die tel je niet in je tuin!
• Geniet van frisse weekend!

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge 

Als er één woord van toepassing is op het Markdal, dan is dat wel verandering. Zowel in grote als kleine dingen. Het Markdal zelf moet in de dooiperiode na de ijstijd ontstaan zijn. Dat gaf brede gletsjers die tussen de hogere zandruggen, die later begroeiden met Mastbos en Strijbeekse Heide, hun weg baanden. Vervolgens wegsmolten en een kronkelende beek de Mark als hun testament achterlieten. Maar dat kronkelen met meanders was maar beperkt, constateerde Egbert Eilander al snel voor de Vereniging Markdal. Vanaf de oudste kaarten van ca 1600 was de Mark amper van plaats veranderd, al zou je van meanders, die buitenbochten uitschuren en binnenbochten aanzanden, anders verwachten. Blijkbaar was het water niet woest genoeg meer om zijn loop echt te veranderen.

De echte verandering kwam van de landbouworganisaties en Waterschappen in de vijftiger jaren. Die wilden niet meer dat elke winter het dal jaarlijks een natuurlijke watervlakte werd. Een actie vanuit het Bredase Concordia - die zelfs grootschalig een scheepvaartkanaal van Rouen naar Moerdijk wilde - werd na 15 jaar lobbyen in 1968 beperkt tot kanalisering van de Mark. Voor het Markdal een hele grote verandering. Niet elke verandering blijkt later goed uit te pakken. Zo maken we nu de verandering naar natuurlijk beekherstel mee. Dankzij een uniek burgerinitiatief waarvoor de Vereniging Markdal door natuurverenigingen werd opgericht. Met verwerving van 100 hectares voor natuurherstel als geweldig resultaat!

De effecten zijn niet alleen te zien in een vrijstromende Mark, maar ook op het land. Volop boerderijen en woningen worden vernieuwd. De gelden voor het natuurherstel hebben een vliegwieleffect naar restauratie van monumentale boerderijen en huizen met uitzicht op het Markdal.

Dat zie je niet alleen aan de buitenrand van Ulvenhout, maar ook aan het kleine buurtschap Notsel. Daar is die mooie monumentale langgevelboerderij dankzij jarenlange inspanningen en kamperen in een container gered van verval. Zo is het nu een pareltje aan het begin van de Notselseweg. En wat verder staat nog zo’n prachtig behouden monument met een nieuwe Vlaamse schuur te pronken. De energie nodig voor de bouw en het overleg met de gemeente is er niet aan af te zien en vervaagt gelukkig in de herinnering. Nu is het genieten met een ooievaarspaal hopelijk voor wat nog komen gaat. Want daar ligt de Notselse laagte, een heel drassig stuk natuur dat ontwikkeld gaat worden. Het moet een paradijsje voor watervogels gaan worden. Met vlakbij de hoge Notselse donk waar een prachtige woning kon verrijzen als resultaat van de win-win-afspraken in het Markdal om meanders te laten kronkelen. De Notselseweg gaat zo een nieuwe jeugd in! Ter ere van haar naam die ‘hazelaars bij een moeras’ betekent en waar de landbouw met lavendel, aardbeien en kerstbomen goed boert!

Er zijn ook kleinschalige veranderingen die veel effect gaan krijgen. Zo is er bij de Duivelsbrug begonnen met het vlechten van een haag. Drie jaar terug werden daar de eerste struikjes geplant voor een vlechthaag die straks de hele Groene Camino van Galderse Jacobskapel naar de Heilige Eik in Den Hout kan omlijsten. Typisch Brabants gaan Hazelaar, Liguster, Rode Kornoelje, Meidoorn, Lijsterbes en Hondsroos die vlechthaag vormen. Als beschutting en kraamkamer voor rupsen, vlinders, egels, vogels, etc. Maar dat gaat niet vanzelf. Het initiatief komt van Natuur- en milieuvereniging Markkant en het was nu tijd om de eerdere planters op te roepen om de snelgroeiende twijgen op te voeden tot een echte haag. De primeur was afgelopen zonnige zaterdag onder leiding van de Chaamse deskundige ‘Babbe’. De uitgeschoten struiken moesten voor 2/3 ingekerfd worden en naar links gebogen worden voor een groene toekomst. (Nee, dit gaat NIET over politiek!). Het was een prikkelende activiteit, want vooral de rozenbottelstruiken hadden forse doorns! Dat moet ook, want met een paar jaar staat hier een echte heg, die het prikkeldraad weer overbodig gaat maken! Maar voor die tijd wordt er nog heel wat gevlochten! Hou de aankondigingen in Markandalletjes en website Markkant maar in de gaten!

Markandalletjes

• Hoop geruis te horen in natuurgebied Weimeren (Nieuwveer) maar met blote oog niets te zien. Totdat de kijker boven de Mark wolken met duizenden ganzen zag vliegen. Indrukwekkend! Mooie vervanging van het vroegere Nederlandse top-ganzengebied de Haagse Beemden!
• Veel watervogels te zien, een kijkhut aan de zuidelijke oever (voor de goede lichtval) zou ideaal zijn!

  

• Voor snelle beslissers: historische lezing “Designing Deserts’. Seb Verlinden en Pieter-Jan Reynaert. over de ontwikkelingsdrift vorige eeuw in de Kempen en regio Hoogstraten. Drassige heide en weilanden werden krachtig ontwaterd en bebost door de Hertog van Salm-Salm, met als gevolg … Luister vrijdagavond. 23 jan. 20u. Vallei van het Merkske. Kolonie 41. Wortel (B). Aanmelden via website Natuurpunt Markvallei.
• Natuurwandeling Chaamse Bossen. Zand en beken. Zaterdagmiddag. 24 jan. 13.30-15.30. ‘Woeste en onnutte moerassige gronden’ door werkverschaffing omgevormd tot dennenakkers voor de Staatsmijnen. Nu natuur(her)ontwikkeling met naaldbossen. En soms zelfs Oehoe’s! Aanmelden via website IVN Mark&Donge.
• Fladderweekend. Grote Vogeltelweekend van Natuurpunt Markvallei! Kolonie 41. Wortel (B). Zondagmiddag. 25 jan. 13-15u. Voor hele gezin. Speciaal voor jonge speurders! Markvallei Bingo. Braakballen pluizen, nestkasten timmeren, pannenkoeken smullen. Aanrader voor klein en groot!
• Pluim voor stukjesschrijvers, die met regelmaat en vroegtijdig (geeft heerlijke rust) steeds weer boeiende kopij aanleveren. Ook zin en inspiratie? 

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge 

De wegedoorn (Rhamnus cathartica) is een boom die voornamelijk op kalkhoudende grond voorkomt. In en rond Breda kom je hem daarom maar zelden tegen. Zijn verspreiding is langs de kust in kalkrijke duinen en langs de rivieren. De bladeren en takken zijn tegenoverstaand. De bladeren zijn eirond tot elliptisch en fijn gekarteld. De boom wordt niet hoog; tot vijf meter. Omdat hij ook nogal breed uitgroeit, lijkt hij vaak meer een struik dan een boom.

De korte twijgen gaan op het eind over in een doorn: een scherp gepunt takje. De groen-witte bloemen staan in kleine trosjes, geuren, maar vallen niet erg op. Pas wanneer aan het eind van de zomer de zwarte bessen verschijnen valt de wegedoorn op. Die bessen zijn vlezig, zitten in trossen aan de stengel. Ze smaken scherp en zijn giftig.
Toch werd er vroeger een medicijn van gemaakt, althans een laxeermiddel. Het hout werd  gebruikt om houtskool van te maken voor het smelten van ijzer. Het is hard en daarom geschikt voor klein draaiwerk, maar wordt niet veel gebruikt.

De blaadjes daarentegen vormen het voedsel voor de rups van de citroenvlinder. De wegedoorn is dus met zijn naaste familielid het sporkehout (Frangula alnus) waardplant voor deze vlinder.

Voor de systematici onder ons: in oudere boeken wordt sporkehout wetenschappelijk nog Rhamnus frangula genoemd, en dus in hetzelfde geslacht als wegedoorn ondergebracht. Moleculair onderzoek heeft ertoe geleid dat het geslacht is opgesplitst.

De geslachtsnaam ‘Rhamnus’ betekent ‘doornige struik’. De soortaanduiding ‘cathartica’ betekent ‘reiniging’. Denk aan catharsis. Dit vanwege het gebruik van de plant als laxeermiddel.

Aad van Diemen – IVN natuur- en stadplantengids Mark&Donge

Markandalletjes

• Dooiend weer, weg knersperende sneeuwlaag. Natuur reageert met baltsend roffelende Grote Bonte Specht en Eekhoorntje dat vlakbij spiedend een boom in klimt. 
  Waar slaat 6500 km, 1700 deelnemers, 54 wandelingen, 43 gidsen op? Dat is de gezamenlijke prestatie in 2025 van de natuurwandelaars en de organiserende IVN natuurgidsen weten Peter Schaft en zijn excursieteam! Grote pluim, dank en succes voor 2026!  
• Natuurwandeling Galderse Heide. Van potstal tot stikstof. Ontstaan en beheer. Instorten ‘schapeneconomie’, En herstel 180 ha heide door SBB, Breda en Defensie. Zondagmorgen 18 januari. 10-12u. Aanmelden via website IVN Mark&Donge.
• WWW excursie. Winter-watervogels Westpolderplas. Met natuurgidsen, tussen rietkragen de winterbezoekers waarnemen, herkennen en genieten. Zondagmiddag 18 januari. Etten-Leur. 13u30-15u. Aanmelden via website IVN Dintel en Marklanden,
• Wijkraad Zuid West (De Rith en ’t Hout) startte maandagavond handtekeningenactie voor Natuurgebied ’t Hout! Dus géén bedrijventerrein Ritmeesterpark 2. Wél natuur inclusief boeren met huidige agrariërs. In aanwezigheid Wethouders Eddie Förster en Arjan van Drunen. Als lijsttrekker (GL-PvdA) wil van Drunen geen Ritmeesterpark 2. Maar wil het ook niet uit de Bredase Omgevingsvisie verwijderen. Dus dubbelhartig geitenpaadje. Wethouder/lijsttrekker Förster wil Ritmeesterpark 2 handhaven en ontwikkelen als bedrijventerrein.    
• Oproep natuurverenigingen: “Stop met behandelen nieuwste versie Ruimtelijke-economische Visie” van B&W met nog steeds dezelfde vier bedrijventerreinen in het Groene Goud. Dat zeggen WestBrabantse Vogelwerkgroep, natuureducatie IVN Mark&Donge, Natuur- en Milieuvereniging Markkant, de Groene Koepel en Adviesgroep BromN tegen gemeente en provinciebestuur. Is gebaseerd op verouderde gegevens in nieuwe verpakking. Met vooral (te) veel ruimte voor ‘logistiek’. Is nooit overleg of participatie over geweest. En lijkt op drijfzand gebouwd doordat de negatieve stikstofeffecten op Ulvenhoutse Bos veel te optimistisch geraamd zijn. Dat schreef wethouder Förster al over Bavel-zuid en kondigde 1,5 jaar vertraging aan. Dat geldt ook voor de andere geplande bedrijventerreinen. Laat er eerst verkiezingen komen en laat nieuw gemeentebestuur de actuele cijfers en reële (en veel lagere ruimtebehoefte) vaststellen. Niet over je graf heen willen regeren, dan valt er met de verkiezingen echt wat te kiezen!
• Wél wordt er in de nieuwste visie veel aandacht aan vergroening van bestaande bedrijfsterreinen gegeven. Goede zaak, nu nog doen, zoals ook de werkenden en de bedrijven daar willen. Dan kan er gelijk gekeken worden naar de benuttingswinst van ca 70 ha die volgens eigen gemeentelijk onderzoek op de bestaande terreinen mogelijk is! Maar waar nog niets mee gedaan is.
• Voortaan wil College actief met grondbeleid gaan sturen op gewenste bedrijven en locaties. Prima voornemen in het nieuwe jaar, maar nu nog handen en voeten geven!
• Onderzoeken van Eco Natura en Pilot Natuurwaarden ’t Hout zijn ook aan gemeente en provincie aangeboden. Tonen grote natuurpotentie aan. Nu al veel vogels in voorjaar en met natuurinclusief boeren in het landbouw deel - met zekerheid voor het agrarisch bedrijf - zullen de grote natuurwaarden benut kunnen worden. Gemeente is zelf verpachter en kan dit stimuleren.
• Nog wat anders: Avondgloed De Klapekster. Iets bijzonders. Sfeervolle winteravondterras. Intieme sfeer. Selectie winterse lekkernijen. Knapperend vuurtje. Magische rust en gezelligheid. Zaterdagavond 17 jan. 17-23u Kolonie 41. Wortel 41 (B). Natuurpunt Markvallei.
• Ook zonder sneeuw is het Markdal ideaal voor natuurbeleving, geniet in 2026.

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge 

Op deze maandagochtend, prachtig helder en nog droog weer, met een prachtig sneeuwdek.

Dit deel van het Markdal ligt er stil en winters bij. Het was weer even geleden dat het er zo mooi en winters uitzag. Gelukkig heeft het niet erg hard gevroren, de Mark, mooi open water, met een vijftigtal Wilde eenden. natuurlijk meer dan tijdens vorige wandelingen. Ze verzamelen zich nu op open water om te rusten en aan de waterkant nog naar voedsel te slobberen. Eveneens nabij de eendengroep een koppel slapende Futen. Zouden ze elkaar opzoeken om veilig te kunnen slapen ?

Het blijft stil, enkele Pimpelmezen struinen door de wilgenstruiken langs de oever. En vliegen over naar de rozenhaag. Mooi besneeuwd, de rozenbottels vallen nu extra op vanwege de mooie rode kleur. Ja, toch een Merel nabij de bottels, het vruchtvlees en de zaden erin zijn nu zeer welkom als voedsel.  Een kijkerblik rond IJsvermaak alweer 140 jaar aanwezig (1855-2025), stil en verlaten in de sneeuwpracht.

Uit de oeverrand toch weer het geluid van enkele Meerkoeten. We lopen verder, hééé de oude eik is geveld. Ik dacht al zoiets, want er zaten enkele Aalscholvers aan de rand van de Mark, op een deels sneeuwvrij talud. Óooh mooi daar vlakbij een Buizerd, aan de overzijde van de dode arm. Een prachtig donker exemplaar. Kan natuurlijk nu vanwege de sneeuwbedekking geen prooi bemachtigen, moet misschien hier langer wachten en heeft langs het water meer kans iets eetbaars te verschalken. Een Aalscholver vliegt over, ja de dode eik om uit te rusten of de veren te drogen ligt op de grond. Ben benieuwd waar ze een nieuwe rustplek vinden. Als het rustig is in de omgeving, dan kan het zijn dat ze op een verhoging langs het water blijven staan. Weer een kijkerblik vanaf de stuw, óoo mooi een koppel Krakeenden vlakbij, prachtig die kleuren van bruin, zwarte achterzijde met wit, het vrouwtje wat lichter bruin en lijkt wel wat op het vrouwtje van de Wilde eend, doch met en wit vlekje op de achterzijde!

Nog een twintigtal Grote Canadese Ganzen dobberen op het water, ze hebben blijkbaar niets te doen ….. Oóó ik dacht het al zoiets te horen en ja hoor laag in de oever kan ik hem net zien, onderin de oever van de entree van de vistrap, zie ik hem zitten, schitterend natuurlijk! Wat een mazzel, een IJSVOGEL! En nu vooral met het weerkaatsende licht van de sneeuw erbij!

Een pareltje, deze ervaring zullen velen van u wel bekend voorkomen. Er worden de laatste jaren steeds meer IJsvogels langs de Mark gezien!  Natuurlijk probeer ik een mobielfotootje te maken, maar of hij het ziet ….. weg natuurlijk, altijd  op het juiste moment! 

We gaan maar verder, het blijft stil, enkele sneeuwwandelaars, “goede mogge” en weer verder. In de notenbongerd van het waterschap een koppel voedselzoekende Nijlganzen.

Vanuit de tuinen van Bouvigne weer Pimpelmezen en een Koolmees. Twee zwarte Kraaien op het veld ernaast, ook op zoek naar voedsel. Deze keer rustige, en betoverende landschapsblikken en met een warme exotische ervaring huiswaarts. Tot de volgende houdoe maar weer.

Willem Veenhuizen - West Brabantse Vogelwerkgroep

Markandalletjes

• Prachtig zonnig sneeuwweer. Zo’n knisperend pak witheid is al weer jaren geleden. Nu om te genieten.
• Nieuwjaar Starterswandeling leek wel Oostenrijks skigebied, maar was bij onherkenbaar Rondven op de Strijbeekse Heide. Ondanks code geel volop natuurbeleving.

  

• Vogels verzamelen zich. Exotische Mandarijneenden zoeken beschutting in Markdal. Weer IJsvogels te zien. Aalscholvers missen hun vaste stek als rustplaats in omgezaagde kale eik. Ook veel Scandinavische (?) Goudhaantjes.
• Krabbebossen natuurwandeling. Steeds natuurlijkere Groene Verbinding. Zondagmiddag 11 januari. 13u30-15u30.  Bos in omvorming van naald- naar natuurlijk loofbos dankzij beheer Brabants Landschap. Uitgebreid met 40 ha oeverland aan Aa of Weerijs , ingericht met poelen, houtsingels, hagen en knotwilgen. Met verdedigingsdammen van Spinola en later van Menno van Coehoorn met de Zuiderwaterlinie om de Fransen tegen te houden. Info over natuur en cultuurhistorie. Aanmelden via website IVN Mark&Donge. (En kans om 600e lid te worden?)
• Nieuwjaarsbijeenkomst West Brabantse Vogelwerkgroep voor het eerst in Kievitslaar – Effen. Aanmelden via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..
• Jos Brouwers zag een ‘witte Camino’ bewandeld door een ‘grijze golf’! en bespied door IJsvogel, Boomklevers, Roodborsten en Meerkoeten.
• Voor het verkeer geen pretje, maar wandelen in de sneeuw is een heerlijke knisperende natuurbeleving! Geniet ervan zo lang het kan!

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge