De Kerstdagen zijn voorbij. Kerstboom, spelletje spelen, haardvuurtje, warmte, kaarslicht, de geur van gourmetten hangt nog in de woonkamer. De dag na kerst worden we wakker in een trage rust. De laatste restjes afwas worden opgeborgen en langzaamaan wordt een plan gemaakt. “We moeten wel even naar buiten, hoor!” zegt Oma na de brunch tegen mijn dochters. En het schiet mij te binnen. De IJzertijdboerderij in Dongen heeft een Kerstspecial. Dongen: vlakbij het riviertje de Donge, dat via het Wilhelminakanaal en het Markkanaal, onder Terheijden in de Mark stroomt.
Struinend over het terrein van de IJzertijdboerderij zien we een man zitten bij een leemoventje. En onder een Eik brandt een kampvuurtje, Verderop zelfs een heus tafelvuur met daarop een ketel met warme chocolademelk. Naast het tafelvuur een kampvuur met een ketel met glühwein. Ook in de IJzertijd wist men zichzelf te verwennen.
De vrijwilligers van de boerderij lopen rond in schapenvachten, huiden en linnen en wollen kleding. Zelfgemaakte sieraden van stukjes hout met een verhaal en glazen kralen hangen om. Gesmede messen en vuurslagen horen ook tot de standaarduitrusting.
Foto Henk Wanders
Ieder plekje op de boerderij laat je een verbinding met natuur zien. Twijnen van draad van vlas of gras, vlechten van mandjes van wilgentenen of het smeden van ijzer. De man bij de lemen oven laat zien hoe je een glazen kraaltje maakt voor je ketting. Met een houtvuurtje dat je tot wel 1000 graden kunt opstoken! En achter op de boerderij in een hutje staat een dame met vuurslagen. Iedereen mag eens proberen om een vonkje van een vuursteen te slaan. Kijk maar eens of je de vonk in het tondel geslagen krijgt. Mijn oudste is direct aan en probeert het. Met de eerste slag al een vonk en ze slaat er nog een paar vanaf. Zowaar land er één vonkje gelukshalve in het tondel dat direct begint te gloeien. “Ja, we maken thuis ook wel eens vuur met mijn vader. Die heeft firesteels” zegt ze achteloos. Als of het slaan van een vonkje de normaalste gang van zaken is. Mijn jongste heeft zich ondertussen vastgebeten in het schillen van een wilgentak. Natuurlijk moet er ook een punt aan de tak. Zittend op het zelfgemaakte schaafpaard trekt ze het trekmes bedachtzaam over de tak. Ze krijgt er zienderogen handigheid in en blijft gedreven doorgaan. Ook hier word ik genoemd. “Ja, thuis snijden we ook wel eens hout en mijn papa snijdt soms een houten lepel. Ik loop weer terug naar mijn oudste, die zit nog lekker bij het warme vuurtje. Een ander kindje is bezig met de vuurslag en ook hem lukt het om het tondel aan te krijgen. Het vuur van zelfvertrouwen groeit mee met het vuurtje in zijn tondel. Ik merk het elke keer weer. Jong en oud worden in hun oergevoel geraakt op het moment dat ze een vuurtje maken. Van oudsher verhoogt het je overlevingskansen als je warmte en licht hebt. Je kunt koken, voedsel roken (dus langer bewaren), je kunt signalen geven en je overleeft de koude temperaturen beter. Je bent ook minder van daglicht afhankelijk en kunt dus langer doorgaan om kleding of werktuigen te repareren.
Ik struin verder en we verzamelen langzaam weer. Bij de eik wordt een afscheidsritueel gehouden. De middag is voorbijgevlogen en de eerste koude tenen worden gemeld. Tijd om thuis in de warmte van ons eigen huis en gezin verder te winteren. In gedachten zie ik een rode wijntje al staan. Kaasje erbij, en kaarsjes weer aan. Onze kinderen hebben het ook in de gaten. “Zullen we lekker gaan borrelen, mama?” Hoor ik ze vragen.
Boomstam Henk, NatuurWijzer, IVN-gids Mark & Donge
Markandalletjes
- Het gaat zomeren … de dagen zijn al 6 minuten ‘gelengd’! Van zonnig berijpt Markdal en Groene Camino genoot Jos Brouwers. Met IJsvogels, koppeltje Dodaarsjes tussen Jacobskapel en Boeimeer. Nieuwjaarswens: ‘laat het Markdal verder ‘rijpen’, om door natuurbeleving van te genieten.
- Lekkende drinkwaterleiding schiep strandje in Mastbos met volop snoepende Goudhaantjes, zag Iris van der Vlerk.
- Start van eerste NieuwjaarsMark(a)thonwandeling bij Zwart Goor. Zondagmorgen 4 januari 9-11u. Volgende wandelingen met stempelkaart tellen op tot marathon én … prijzen! Website Vlaamse Natuurpunt Markvallei (Klapekster).
- Nieuwjaarsnatuurwandeling op lage zandrug van Strijbeekse Heide. Zondag 4 januari. 13u30-15u30. Herstelde heide met vennen en bosranden. Aanmelden en startplaats via website IVN Mark&Donge.
- Nieuwjaarsnatuurduik? Geen info. Jeugd geniet wel van bevroren vennen, zonder duik!
- Provincie overlegt met serieuze kandidaat voor Markhoeve. Anders in maart in de verkoop. Tweede Nieuwjaarswens: laat dat maar op rolletjes verlopen!
- Natuurverenigingen zetten zich al 20 jaar in voor beekherstel Markdal. West Brabantse Vogelwerkgroep, nmv Markkant, KNNV-Breda, Groene Koepel en natuureducatie IVN Mark&Donge. Altijd al lid willen worden? Derde Nieuwjaarswens, meldt u aan! Meer leden geeft Groene stem meer kracht. Bij IVN Mark&Donge kans om 600e lid te worden!
- Natuur en Landschapsvereniging Gilze en Rijen (NLGR) goed op stoom. De Groene Brigade sloot met hun ‘wapperende handen’ fase 1 van aanplant Wouwervallei flitsend af! Vierde Nieuwjaarswens: beekherstel van hele Gilzerwouwervallei!
- Gemeenteraadsverkiezingen komen er aan. In Gilze en Rijen steunt NLGR petitie voor ‘Leefbaar Gilze en Rijen’. De duurzaamheids beloften nu ook uitvoeren! De leefomgeving verslechtert, urgentie steeds groter! Klimaatverandering, verlies van biodiversiteit, gezondheidsschade laten zich al voelen. Zie petitie op website NLGR.
- Traditioneel knusse Mark&Leij Nieuwjaarsquiz in Bellevue-Chaam. Vrijdagavond 9 januari. 20u. Laat met jeugd, krasse ‘founding fathers’, boswachters SBB en NM, drietal gemeentes en iedereen de vonken er af springen! Vijfde Nieuwjaarswens : volle Chaamse Bellevue zaal. Aanmelden individueel of met teams van zessen:
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. . - 2026 jaar van de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart.
In de tweede helft van december is het tijd voor de wintervogeltellingen en ga ik mijn twee PTT-routes uitvoeren. PTT staat voor Punt Transect Tellingen en ze worden al sinds 1978 georganiseerd door Sovon .
De tellingen zijn bedoeld om de trends van ‘gewone’ wintervogels bij te houden, door op een vaste route van 20 punten alle vogels te tellen die je in precies vijf minuten waarneemt. Ik vind het wel apart: ik kan al die punten wel dromen en ze in mijn gedachten een voor een afgaan en toch ben ik op de meeste van die plekken maar precies die vijf minuten per jaar. Die vijf minuten probeer ik zo nauwkeurig mogelijk aan te houden, wat heel eenvoudig zou moeten zijn met de Avimap-app van Sovon, maar heel vaak heb ik een praatje met een belangstellende voorbijganger. En ik vind het leuker en belangrijker om dan vragen te beantwoorden dan om ijzeren Heinig vast te houden aan die exacte tijd en mensen te negeren. Dus na afloop compenseer ik de tijd weer zo goed en zo kwaad als het gaat. Bronnen van onnauwkeurigheid zijn er altijd in je tellingen, maar toch is het van belang je methode zo constant mogelijk te houden. Dus de tijd van het jaar, de exacte punten en de vijf minuten. Wat minder goed te standaardiseren valt is het weer. Het is wel een wintertelling, maar de afgelopen jaren heb ik het zelden echt koud gehad. Wel heb ik eens een telling moeten opgeven vanwege te veel sneeuw (in 2014) en afgelopen telling was het wat mistig. Over de effecten van de teller zelf (meer ervaring, maar minder goede oren en ogen met de tijd) zal ik het maar niet te veel hebben.
De PTT-tellingen associeer ik met mijn kerstvakantie en het plezier dat ik eruit put vormt een mooie compensatie voor de sombere donkerte van de winter. De route langs de Boven-Mark heb ik zelf uitgezet in 1997, vrij kort nadat ik was terugverhuisd naar Breda. Ik woonde toen in Heusdenhout en mijn route start nog steeds op de Heusdenhoutsestraat en loopt vervolgens via de IJpelaar en het Ginneken naar de Duivelsbrug. Daar pik ik de Mark op en tel op tien punten langs de rivier, tot aan de Markweg op de Belgische grens. Daarna zijn er nog drie telpunten tot aan het Zwarte Goor. Daar staat nu heel weinig water in: het gevolg van weer een extreem droog jaar en in groot contrast met 2023 toen je er bijna niet kon komen vanwege de hoge waterstanden.
Dit jaar heb ik de route voor de 26e keer geteld (ik heb in de loop der tijd drie keer verzaakt) en ik schrik er een beetje van dat er al zo veel tijd verstreken is. Anderzijds geeft me dat ook weer recht van spreken om iets te zeggen over de ontwikkelingen van het aantal vogels. Daar gaat-ie. In totaal heb ik 44.420 vogels geteld van in totaal 90 soorten. Gemiddeld telde ik 41 soorten per jaar (variërend tussen 34 en 48). De talrijkste soorten waren Kokmeeuw, Grote Canadese gans, Houtduif, Spreeuw en Zwarte kraai. De zeldzaamste soorten (slechts 1 exemplaar in al die tijd), waren Zwarte zwaan, Mandarijneend, Slobeend, Grote zaagbek, Waterral, Scholekster, Kleine bonte specht, Roodborsttapuit en Goudvink. Per jaar heb ik gemiddeld 1708 vogels geteld, variërend tussen 856 (in 1997) tot 3676 (in 2015). Dat laatste was te danken aan enorme groepen Kokmeeuwen en Spreeuwen. Dit jaar heb ik maar 894 vogels van 37 soorten geteld, maar er is geen sprake van een duidelijke trend in totaal aantal vogels of soorten. Wel zag ik dit jaar op vier verschillende punten in totaal vijf ijsvogels. Dat was wel een record. Verder is het opvallend dat het aantal Grote Canadese ganzen, Grauwe ganzen en Meerkoeten (sterk) is toegenomen, terwijl Kokmeeuwen en zangvogels zoals Koolmees, Merel, Huismus en Winterkoning veel minder talrijk zijn dan tot pakweg 2010. Misschien dat de grote drukte in en rond de stad daar wel debet aan is.
Tot zover de update. Mocht iemand zin hebben om ook te gaan PTT’en; er zijn nog een aantal vacante routes. Het is een kleine inspanning en levert veel op.
Leo Nagelkerke, West-Brabantse Vogelwerkgroep
Markandalletjes
- Kerstmis. Sterren stralen in pikdonkere lucht. Orion’s vierkant staat kaarsrecht en hoog in het zuiden. Koud met vliesje ijs, maar meer gelukkige IJsvogel waarnemers!
- Eindejaars Plantenjacht. Jaarlijkse speurtocht van verwonderde plantenliefhebbers naar in de ‘winter’ bloeiende planten. Wat zal dit jaar na koel en nat voorjaar en warme droge zomer aan nieuwe verassingen geven op de Bavelse geluidswal? Zondagmiddag 28 december. 13u30-15u30. Aanmelden via website IVN Mark&Donge.
- Nog een Eindejaars Plantenjacht. Bij Frankenthalerstraat en Busbaan. Volop grondwerk verzet en nieuwbouw, dus ook pioniersplanten. Dinsdagmiddag 30 december. 13u30-16u. Voor locatie zie website KNNV.
- En nog één. Maandag 29 december. 10u30-11u30. Etten Leur. Met koffie na in Groene Hoekske. Zie website IVN Dintel&Marklanden.
- Presentatie GGA maatregelen voor Ulvenhoutse Bos werd alarmsignaal. Stikstof vermindert niet. Bos gaat wel voor groot deel op slot. Hondenbezitters plannen acties. Oproep om natuurstatus Ulvenhoutse Bos via Brussel op te heffen kreeg bijna van hele zaal applaus. Dat zou rampzalig zijn. Zo worden ook de goede GGA plannen gegijzeld door strikt anti-hondenmensenbeleid. Echt overleg ontbreekt, maar moet!
- In natuurgebied Lage Vuchtpolder moeten ruim honderd daar opgeslagen betonplaten eind januari opgeruimd zijn. Zo besloot Inspecteur Handhaving na melding adviesgroep BromN. Goed begin 2026.
- Op ALV Vereniging Markdal kwam afspraak uit 2014 over kruiden- en faunarijk inzaaien van percelen bij monding van Bavelse Leij in de Mark opduiken. Waterschap en provincie duiken er nu in. Weer een goed voornemen voor 2026.
- Hele fijne vredige en duurzame kerstdagen wenst het schrijversteam van Ad, Henk, Aad, Willem, Leo, Marius en Joop alle lezers van harte toe!
- En geniet van het kerstverhaal in het Markdal van het Bredaas mannenkoor. Zie You Tube - BM 2025 Kerstverhaal 2025.
Het team Ad, Henk, Aad, Willem, Leo, Marius, Joop
En geen Bethlehem maar Galderse Heide.
Hier in Nederland leven twee soorten groene kikkers, de POELkikker en de MEERkikker. Daarnaast hebben we de zogenaamde bastaardkikkers. En nu is ontdekt dat ook die bastaardkikker zich kan voortplanten. Met een kikkerkenner heb ik een rondje in natuurgebied Wouwerbeek in Bavel gewandeld. Daar hoorden we al snel een kwakend koor van “boerennachtegalen”, zo worden kikkers ook genoemd. Deze waren al begonnen. Voorzichtig naar het andere ven gelopen en zagen daar nog een paar van die blaaskaken. Mooi op een rijtje zaten de heren groene kikkers te kwaken en elkaar te verdringen. Het waren in dit geval groene Poelkikkers. Zeg niet zo maar groene kikker, want dan is de vraag welke? We hebben namelijk in Nederland een groene kikkercomplex. Niet de kikkers die in een soort trauma zitten, maar het is de mens die in een ingewikkelde materie zit. We kennen officieel twee soorten groene kikkers, dus de Poelkikker en de Meerkikker. Daarnaast kennen we een hybride, een kruising, en die heet officieel Bastaardkikker. En die kikker kun je vergelijken met een muilezel of een muildier. Beide soorten zijn onvruchtbaar. Maar de bastaardkikker is juist wél vruchtbaar. Door een uniek voortplantingsmechanisme is deze kikker in staat zich wel succesvol voort te planten. Dat kan met een poelkikker, maar ook met een meerkikker. En de bastaardkikkers kunnen ook met elkaar paren en nakomelingen krijgen.. Maar nu duizelt het een beetje, ook bij mij. Van daar dat groene kikkercomplex.
De poelkikker, dat is zeg maar onze Brabantse kikker. Die komt vooral voor op hoge zandgronden van zuid en oost Nederland. De meerkikker vooral op klei en veen gronden in noord Nederland. En de bastaardkikker kom je – zoals je kon verwachten - overal in Nederland tegen.
En dan zijn er ook nog bruine kikkers, die er heel groen kunnen uitzien. Maar let op: heeft hij aan beide zijden van de kop een bruine vlek, dan is het een bruine kikker (of de zeldzame heikikker). En een groene zonder bruine vlek is echt een groene kikker.
Het gezang van de groene kikkers is nu niet te horen, Alleen in tijd van de voortplantingen vanaf april. Van de bruine kikkers daarin tegen hoor je bijna nooit iets. Zij beginnen al heel vroeg in het voorjaar met hun voortplanting. Zo vroeg dat de begroeiing in de diverse waterplassen nog nauwelijks aanwezig is. Zou je als potente bruine kikker hard geluid maken, zoals de groene kikkers, dan ben je zo het haasje! De natuurlijke vijanden merken je zo op en hebben dan een flinke maaltijd. Het geluid van de bruine kikkers klinkt meer als een lage bromtoon. Je kunt misschien eind februari al bruine kikkerhompen in het open water gaan zien. Goed zichtbaar – logisch - want in het koude water moet elke zonnestraal voor warme ontwikkeling zorgen. Daarentegen zie je de ei-hompen van de groene kikkers echter nauwelijks. Die komen later in het warmere water met dan al plantengroei. Het is beter dat ze wat lager liggen, omdat er dan meer vijanden zijn dan in het voorjaar. Het kwakende gezang van de groene kikkers is dus goed hoorbaar, ze durven dat zo hard te doen, omdat ze beschut zijn door de vegetatie.
Zo dat was mijn verhaal rond de groene kikkers en het groene kikkercomplex. Hopelijk gaan mensen die de groene kikkers in hun eigen vijver hebben, nu wel gewoon lekker slapen op het geluid van het gezang van de ‘boerennachtegaal’.
Ad van der Laar – natuurgids IVN Mark&Donge
Markandalletjes
- Volop bezoek in het Markdal. Plukjes Grauwe Ganzen, honderden Meerkoeten en vele duizenden grazende Canadese Ganzen, zonder visumplicht!
Flottielje Canadese Ganzen stoomt op naar Markdal! - Ook Keizer Julius Caesar moest niets hebben van ons landje schreef hij in De Bello Gallico. Al die doornige heggen en hagen met stekelige meidoorns waren te prikkelend voor zijn Legioenen. Maar Maaike Griffioen ziet dat anders in haar onderzoek voor de West Brabantse Vogelwerkgroep. Die heggen zijn heel belangrijk voor vogels. natuur, etc. in zo’n hagenlandschap, te zien op oude luchtfoto’s met slingerende hagen in het Markdal. Vereniging Markdal en Waterschap Brabantse Delta gaan daar bij de inrichting aan werken. Julius Caesar ligt er niet meer van wakker, maar zijn opvolgers aan de dorpsranden wel. Die willen ook op honderd meter afstand geen enkele heg of haag. Alsof het uitzicht ‘hun’ eigendom is, dat claimde zelfs Caesar niet.
- Winter Natuurwandeling Duiventoren. Bosgebied met Moerken als oud turfwinningsgebied, en stuifduinen. Zaterdagmiddag 20 december. 13u30-15u30. Afsluiting in Tuin Toon Thielen, met snert. Aanmelden en snert bijdrage. Via website IVN Mark&Donge.
- Nog ruimte voor de traditionele Mark&Leij Nieuwjaarsquiz in Bellevue-Chaam. Met stimulerende leiding van quizmaster Victor! Gaat jeugdig elan eindelijk de krasse ‘founding fathers’ verslaan? Zijn Natuurmonumenten boswachters of die van Staatsbosbeheer het slimst? Wie van Baarle Hertog van Nassau of Gilze&Rijen wint de thuiswedstrijd van Chaamse Alphen? Maak het mee! Vrijdagavond 9 januari. Aanmelden met teams van zes (of solo):
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. . - Vlaamse Midwinterwandeling. Zou een duffel nodig zijn? Zondag 21 december. 10-12u. Natuurpunt Markvallei. Kolonie 41. Wortel (B). De Klapekster. Ted Overmeer meldt een échte Klapekster op de Castelreese Heide!
Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge
Een tijdje hadden we niets over het Ulvenhoutse bos gehoord. Maar nu staat het weer vol in de belangstelling. Een gebed zonder end lijkt het. Maar je kan bidden tot je een ons weegt, maar daar krijg je nog geen bos voor van enige diversiteit. En daar gaat het juist om in het kader van Europa 2000. De stikstofdepositie heeft een belangrijke rol gespeeld bij de achteruitgang van de biodiversiteit in het bos, zoveel is wel zeker. Niet alleen de veehouderij, maar ook het transport en de industrie zijn daar schuldig aan. Bovendien is het Ulvenhoutse bos nog eens hondenlosloopgebied, zodat de hondenpoep een niet onbelangrijke factor is in de stikstofvergiftiging.
In 2000 voerden enkele leden van de Groene Koepel, Natuur- en milieuvereniging Markkant en IVN Mark en Donge een onderzoek uit naar de grote veehouderijen die in een boog langs het Ulvenhoutse bos waren gelokaliseerd. Daar waren zware vervuilers bij. De conclusie luidde dan ook dat gemeente en provincie veel te ruimhartig waren bij het verlenen van vergunningen voor ammoniak-missies. Binnenkort wordt een belangrijk evaluatierapport over het beheer van het Ulvenhoutse bos gepubliceerd. Dit Evaluatie Natura 2000 beheerplan Ulvenhoutse bos heeft zijn eindconceptversie bereikt en moet nu nog enkele instanties passeren. De provincie Noord-Brabant is de instantie waar de evaluatie heeft plaatsgehad.
Het was hoog tijd dat het Ulvenhoutse bos weer in de aandacht kwam. De provincie was goed op weg met een zogenaamde Gebiedsgerichte Aanpak (GGA), toen met het aantreden van een nieuw kabinet in 2024 de minister van Landbouw, het jonge BBB-lid Femke Wiersma, de GGA opzegde. Nieuw beleid zou aan het eind van het jaar komen. Maar dat kwam er niet. De minister werd bekend voor haar notoire non-beleid. Maar non-beleid is ook beleid. Dus de vraag was: hoe nu verder?
Intussen is al heel wat kalkrijk kwelwater via de Bavelse Leij door het natte bos gestroomd. Tal van onderzoeken zijn er geweest, die aangaven hoezeer het achteruit ging met de biodiversiteit. Zo staat het bos bekend om zijn plantensoorten als Knikkend Nagelkruid en de Witte Rapunzel. Ecologen zijn zich bewust van de nefaste ontwikkelingen. Ook de Bosanemoon, die tot voor kort welig tierde in het bos, lijkt nu onzichtbaar. Met de GGA wilde de provincie op basis van landelijk beleid de situatie verbeteren. In beginsel zijn naast de ZLTO, de landbouwbelangenvereniging, ook de natuur- en milieuwaarden vertegenwoordigd, namelijk met de Brabantse Milieufederatie (BMF). Het is de bedoeling, dat het werk van de GGA nu weer gaat worden voortgezet.
Daarbij wordt veel verwacht van het Evaluatie Natura 2000 beheerplan Ulvenhoutse bos. Het zou kunnen bijdragen aan het doel dat de bescherming van het Ulvenhoutse bos niet langer een gebed zonder end blijft.
Marius Aalders – natuur- en milieuvereniging Markkant
Markandalleltjes
- Heel veel ganzen grazen het Markdal af. Aalscholvers nemen te water vis te grazen!
- Leider grote mestfraude in grensgebied uit Baarle accepteert ruim miljoen aan boete. Meldt zaterdagse BN De Stem. Daar ging dus vele jaren illegaal heel veel stikstof de lucht in en fosfaat het water in, ten koste van de natuur. Dat zijn heel veel hondenpoepjes ……
- Meerdere monumentale ‘witte huisjes’ op Seeligterrein worden tijdelijk onderkomen als ‘groene broedplaats’. Door vrijwilligers van o.a. nmv Markkant is hard gewerkt aan opknapbeurt door verlichting, verwarming, vloerbedekking, verven van muren, etc. Er kan ‘gebroed’ gaan worden.
- Inloop werkochtend IVN Natuurtuin Oranjepolder. Zaterdagmorgen. 13 december. 9-12u. Gezellig samen snoeien, zagen, knotten, harken en vooral ervaren, bewonderen en bijpraten! Domeinweg 9. Oosterhout. Zie IVN Mark&Donge.
- Vogelwandeling Bleeke Heide. Zondag 14 sept. 10-12u. Overwinteraars op pleisterplaats voor water- en weidevogels. Met vogelkijkplaats. Sinds dertig jaar herstelde vennen, waterstand verhoogd, en de vogels komen! Aanmelden via website IVN Mark&Donge.
- Natuurpunt Markvallei scoorde op Bleeke Heide bergeenden, wintertalingen, smienten, pijlstaart, torenvalk en als vaste bezoekers toendrariet- en kolganzen.
Smient, kleurrijke winterse fluiteend! Foto Ria Lambregts - Hoogwater in de Mark. Plichtsgetrouwe Corrie Roovers van de Pennendijk. Zij was kort na de oorlog de hulp bij de fam. De Wilde. Die woonden in het Silezische huis in de Blauwe Kamer. Als de Mark buiten zijn oevers kwam (wat elk jaar gebeurde) kwam ze met kaplaarzen over het Sulkerpad en kippenbruggetje heen en weer. Voor nog hoger water had ze stelten bij zich! Plicht is plicht!
- Vijftal Raven gezien en gehoord in Mastbos door Hella van Driel en Michel Kapoen.
- Winterse Koperwieken plukken in Bavelse tuin van Aad van Diemen alle rode bessen uit de groene hulstbomen.
Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge
Ik moest aan dokter Dolittle denken, de arts die, door zijn vermogen met de dieren te spreken, allerlei avonturen beleefde. De Engelsman Hugh Lofting verzon deze goede dokter toen hij in de Eerste wereldoorlog diende en brieven naar zijn kinderen schreef. Het beschrijven van de werkelijke toestand in de loopgraven vond hij of te gruwelijk of te saai. Na de oorlog vormden deze brieven de basis van een reeks kinderboeken over dokter Dolittle. Kinderboeken, inderdaad, maar wel met een onderwerp dat me tot aan de dag van vandaag fascineert. Stel dat we in staat zouden zijn direct met andere dieren te communiceren, wat zouden we dan leren? Eerlijk gezegd denk ik dat we ons dan beter zouden beperken tot luisteren in plaats van praten, want in dat laatste geval gaan we waarschijnlijk aan de spreeuwen vertellen dat ze niet op de auto’s moeten kakken, of aan de kauwen dat ze na zonsondergang geen geluid meer mogen maken.
Ja, alleen maar luisteren naar wat er gezegd wordt door die kauwen, dat lijkt me al heel wat. Vlak bij mijn huis is zo’n stel essen waarin ze graag bij elkaar komen. Tegen zonsondergang komen ze luid roepend aan en zoeken ze een plekje in de takken. Als het eenmaal donker is dan wordt het wel rustiger, maar niet helemaal stil. Als je erlangs loopt dan hoor je roepjes, piepjes en … gebabbel. Ik weet niet hoe ik het anders moet omschrijven, maar ik heb stellig het idee dat die vogels een beetje zitten te keuvelen. Misschien spreken ze de dag door, maken ze plannen voor de volgende dag om ergens naartoe te gaan waar volop te eten is, of zijn ze gewoonweg aan het roddelen.
Kauwen en andere kraaiachtigen zijn niet de enige vogels die lekker met elkaar kletsen. In het boek “Wondervogels” van Jantien de Boer, die o.a. voor de Leeuwarder Courant schrijft, wordt dat ook vermeld voor verschillende soorten wadvogels, zoals voor (rosse) grutto’s kanoeten en lepelaars. Jantien tekende verhalen op van trekvogelonderzoekers, de meeste uit de ‘school’ van Theunis Piersma, de bekendste trekvogeldeskundige van Nederland. Als je erover nadenkt is het niet zo’n gek idee dat sommige vogels met elkaar spreken om relevante informatie aan elkaar over te brengen. Een kauw wordt zomaar vijftien jaar, een grutto kan de dertig halen. Dat zijn best lange levens, waarin een hoop ervaringen worden opgedaan. Als je als vogel in staat bent je wijze lessen door te geven dan heeft dat een voordeel, omdat zowel jouw eigen overleving als die van je nakomelingen wordt vergroot.
Met welke ‘woorden’ vogels dat doen, dat is tot op heden onbekend. Wat wel bekend is, is dat vogels verschillende dialecten kunnen hebben en dat in sommige gevallen mannetjes en vrouwtjes verschillende geluiden gebruiken (of dat ook iets zegt over de onderlinge verstandhouding weet ik niet). In ieder geval kunnen we allemaal vaststellen dat tijdens de trektijd vogels soms veel geluid maken. Kolganzen die overvliegen jodelen wat af. En of dat nu zo is om onderling contact te houden, of dat er meer informatie in zit (“pas op, windmolen rechts!”) daar kunnen we voorlopig nog lustig over speculeren.
Hiervoor gaf ik aan dat het een slecht idee zou zijn als we als mensen tegen vogels zouden praten om ze te vertellen wat ze moeten doen en laten. Toch kan praten tegen vogels nog ergens goed voor zijn. Theunis Piersma beschreef dat soms grutto’s helemaal in de kramp schieten als ze worden gevangen voor onderzoek. Ondanks dat de onderzoekers voorzichtig te werk gaan raken de dieren compleet gestrest. Niet zo gek als er uit het niets een net over je kop wordt gegooid en een grote tweevoeter je in zijn hand opschept! Hij merkte dat zachtjes tegen de dieren praten ze al snel kalmeerde en dat ze het daarna zichtbaar beter deden. Hij sprak wel Fries met ze, misschien is dat een voorwaarde.
Leo Nagelkerke, West-Brabantse Vogelwerkgroep
Markandalletjes
- Het is nu een mistige ochtend, heel stil, zelfs geen jodelende ganzen. Ook geen gepraat. Maar de komst van de winter laat zich voelen.
- Handen uit de mouwen. Wilgen knotten zaterdagmorgen 29 november. 9-12u30. Bij IJsvermaak (met erwtensoep) Bouvignelaan 3. Breda. WestBrabantse Vogelwerkgroep en IVN Mark&Donge.
- Waterschap Brabantse Delta wil plots tegen alle plannen voor natuurbeleving in, géén kano-, watersportroute door een moeras bij Blauwe Kamer. Ondanks investeringen in Markdal-Zuid wordt zo de geplande doorgaande kanoroute Hoogstraten-Breda v.v. onmogelijk gemaakt. Zonder overleg werd dit aan Kano- en Watersport Verenigingen uit Nederland en Vlaanderen meegedeeld. Tussenoplossing wilde Waterschap niet bespreken. Met name Brabants Landschap dreigt dan uit het beekherstelproject Markdal te stappen, was de boodschap aan de watersportvertegenwoordiger.
- Brabants Landschap doet aan fondsenwerving, maar als natuurliefhebbers uit die gebieden geweerd worden, lijkt dat voor natuurbeleving een kat in de zak. Aan Vereniging Markdal als spreekbuis van de streek is gevraagd te zoeken naar een oplossing in balans.
- Weinig excursies, dus alle tijd voor sinterklaas-surprises!
- Vogeltrek nu merkbaar. Honderden ganzen grazen in Markdal.
Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge
