• Home
  • Nieuws
  • Magazine 't Ginneken
  • Markdal
  • Historie van Ginneken
  • Bestuur
  • Contact

Verandering... van Notsel tot Vlechthaag

Als er één woord van toepassing is op het Markdal, dan is dat wel verandering. Zowel in grote als kleine dingen. Het Markdal zelf moet in de dooiperiode na de ijstijd ontstaan zijn. Dat gaf brede gletsjers die tussen de hogere zandruggen, die later begroeiden met Mastbos en Strijbeekse Heide, hun weg baanden. Vervolgens wegsmolten en een kronkelende beek de Mark als hun testament achterlieten. Maar dat kronkelen met meanders was maar beperkt, constateerde Egbert Eilander al snel voor de Vereniging Markdal. Vanaf de oudste kaarten van ca 1600 was de Mark amper van plaats veranderd, al zou je van meanders, die buitenbochten uitschuren en binnenbochten aanzanden, anders verwachten. Blijkbaar was het water niet woest genoeg meer om zijn loop echt te veranderen.

De echte verandering kwam van de landbouworganisaties en Waterschappen in de vijftiger jaren. Die wilden niet meer dat elke winter het dal jaarlijks een natuurlijke watervlakte werd. Een actie vanuit het Bredase Concordia - die zelfs grootschalig een scheepvaartkanaal van Rouen naar Moerdijk wilde - werd na 15 jaar lobbyen in 1968 beperkt tot kanalisering van de Mark. Voor het Markdal een hele grote verandering. Niet elke verandering blijkt later goed uit te pakken. Zo maken we nu de verandering naar natuurlijk beekherstel mee. Dankzij een uniek burgerinitiatief waarvoor de Vereniging Markdal door natuurverenigingen werd opgericht. Met verwerving van 100 hectares voor natuurherstel als geweldig resultaat!

De effecten zijn niet alleen te zien in een vrijstromende Mark, maar ook op het land. Volop boerderijen en woningen worden vernieuwd. De gelden voor het natuurherstel hebben een vliegwieleffect naar restauratie van monumentale boerderijen en huizen met uitzicht op het Markdal.

Behouden monument, verrijkt met Vlaamse schuur. Notsel.

Dat zie je niet alleen aan de buitenrand van Ulvenhout, maar ook aan het kleine buurtschap Notsel. Daar is die mooie monumentale langgevelboerderij dankzij jarenlange inspanningen en kamperen in een container gered van verval. Zo is het nu een pareltje aan het begin van de Notselseweg. En wat verder staat nog zo’n prachtig behouden monument met een nieuwe Vlaamse schuur te pronken. De energie nodig voor de bouw en het overleg met de gemeente is er niet aan af te zien en vervaagt gelukkig in de herinnering. Nu is het genieten met een ooievaarspaal hopelijk voor wat nog komen gaat. Want daar ligt de Notselse laagte, een heel drassig stuk natuur dat ontwikkeld gaat worden. Het moet een paradijsje voor watervogels gaan worden. Met vlakbij de hoge Notselse donk waar een prachtige woning kon verrijzen als resultaat van de win-win-afspraken in het Markdal om meanders te laten kronkelen. De Notselseweg gaat zo een nieuwe jeugd in! Ter ere van haar naam die ‘hazelaars bij een moeras’ betekent en waar de landbouw met lavendel, aardbeien en kerstbomen goed boert!

Vlechthaag krijgt vorm, initiatief nmv Markkant

Er zijn ook kleinschalige veranderingen die veel effect gaan krijgen. Zo is er bij de Duivelsbrug begonnen met het vlechten van een haag. Drie jaar terug werden daar de eerste struikjes geplant voor een vlechthaag die straks de hele Groene Camino van Galderse Jacobskapel naar de Heilige Eik in Den Hout kan omlijsten. Typisch Brabants gaan Hazelaar, Liguster, Rode Kornoelje, Meidoorn, Lijsterbes en Hondsroos die vlechthaag vormen. Als beschutting en kraamkamer voor rupsen, vlinders, egels, vogels, etc. Maar dat gaat niet vanzelf. Het initiatief komt van Natuur- en milieuvereniging Markkant en het was nu tijd om de eerdere planters op te roepen om de snelgroeiende twijgen op te voeden tot een echte haag. De primeur was afgelopen zonnige zaterdag onder leiding van de Chaamse deskundige ‘Babbe’. De uitgeschoten struiken moesten voor 2/3 ingekerfd worden en naar links gebogen worden voor een groene toekomst. (Nee, dit gaat NIET over politiek!). Het was een prikkelende activiteit, want vooral de rozenbottelstruiken hadden forse doorns! Dat moet ook, want met een paar jaar staat hier een echte heg, die het prikkeldraad weer overbodig gaat maken! Maar voor die tijd wordt er nog heel wat gevlochten! Hou de aankondigingen in Markandalletjes en website Markkant maar in de gaten!

Markandalletjes
  • Hoop geruis te horen in natuurgebied Weimeren (Nieuwveer) maar met blote oog niets te zien. Totdat de kijker boven de Mark wolken met duizenden ganzen zag vliegen. Indrukwekkend! Mooie vervanging van het vroegere Nederlandse top-ganzengebied de Haagse Beemden!
  • Veel watervogels te zien, een kijkhut aan de zuidelijke oever (voor de goede lichtval) zou ideaal zijn!
    Wenkend perspectief, ooievaarspaal Notsel
  • Voor snelle beslissers: historische lezing “Designing Deserts’. Seb Verlinden en Pieter-Jan Reynaert. over de ontwikkelingsdrift vorige eeuw in de Kempen en regio Hoogstraten. Drassige heide en weilanden werden krachtig ontwaterd en bebost door de Hertog van Salm-Salm, met als gevolg … Luister vrijdagavond. 23 jan. 20u. Vallei van het Merkske. Kolonie 41. Wortel (B). Aanmelden via website Natuurpunt Markvallei.
  • Natuurwandeling Chaamse Bossen. Zand en beken. Zaterdagmiddag. 24 jan. 13.30-15.30. ‘Woeste en onnutte moerassige gronden’ door werkverschaffing omgevormd tot dennenakkers voor de Staatsmijnen. Nu natuur(her)ontwikkeling met naaldbossen. En soms zelfs Oehoe’s! Aanmelden via website IVN Mark&Donge.
  • Fladderweekend. Grote Vogeltelweekend van Natuurpunt Markvallei! Kolonie 41. Wortel (B). Zondagmiddag. 25 jan. 13-15u. Voor hele gezin. Speciaal voor jonge speurders! Markvallei Bingo. Braakballen pluizen, nestkasten timmeren, pannenkoeken smullen. Aanrader voor klein en groot!
  • Pluim voor stukjesschrijvers, die met regelmaat en vroegtijdig (geeft heerlijke rust) steeds weer boeiende kopij aanleveren. Ook zin en inspiratie? 

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge 

Wegedoorn

De wegedoorn (Rhamnus cathartica) is een boom die voornamelijk op kalkhoudende grond voorkomt. In en rond Breda kom je hem daarom maar zelden tegen. Zijn verspreiding is langs de kust in kalkrijke duinen en langs de rivieren. De bladeren en takken zijn tegenoverstaand. De bladeren zijn eirond tot elliptisch en fijn gekarteld. De boom wordt niet hoog; tot vijf meter. Omdat hij ook nogal breed uitgroeit, lijkt hij vaak meer een struik dan een boom.

De korte twijgen gaan op het eind over in een doorn: een scherp gepunt takje. De groen-witte bloemen staan in kleine trosjes, geuren, maar vallen niet erg op. Pas wanneer aan het eind van de zomer de zwarte bessen verschijnen valt de wegedoorn op. Die bessen zijn vlezig, zitten in trossen aan de stengel. Ze smaken scherp en zijn giftig.
Toch werd er vroeger een medicijn van gemaakt, althans een laxeermiddel. Het hout werd  gebruikt om houtskool van te maken voor het smelten van ijzer. Het is hard en daarom geschikt voor klein draaiwerk, maar wordt niet veel gebruikt.

Wegedoorn met heel goede (re)laxerende werking. Foto Aad van Diemen

De blaadjes daarentegen vormen het voedsel voor de rups van de citroenvlinder. De wegedoorn is dus met zijn naaste familielid het sporkehout (Frangula alnus) waardplant voor deze vlinder.

Voor de systematici onder ons: in oudere boeken wordt sporkehout wetenschappelijk nog Rhamnus frangula genoemd, en dus in hetzelfde geslacht als wegedoorn ondergebracht. Moleculair onderzoek heeft ertoe geleid dat het geslacht is opgesplitst.

De geslachtsnaam ‘Rhamnus’ betekent ‘doornige struik’. De soortaanduiding ‘cathartica’ betekent ‘reiniging’. Denk aan catharsis. Dit vanwege het gebruik van de plant als laxeermiddel.

Aad van Diemen – IVN natuur- en stadplantengids Mark&Donge

Doorgezaagde Aalscholverboom, onverwachte dynamiek!
Markandalletjes
  • Dooiend weer, weg knersperende sneeuwlaag. Natuur reageert met baltsend roffelende Grote Bonte Specht en Eekhoorntje dat vlakbij spiedend een boom in klimt. 
    Waar slaat 6500 km, 1700 deelnemers, 54 wandelingen, 43 gidsen op? Dat is de gezamenlijke prestatie in 2025 van de natuurwandelaars en de organiserende IVN natuurgidsen weten Peter Schaft en zijn excursieteam! Grote pluim, dank en succes voor 2026!  
  • Natuurwandeling Galderse Heide. Van potstal tot stikstof. Ontstaan en beheer. Instorten ‘schapeneconomie’, En herstel 180 ha heide door SBB, Breda en Defensie. Zondagmorgen 18 januari. 10-12u. Aanmelden via website IVN Mark&Donge.
  • WWW excursie. Winter-watervogels Westpolderplas. Met natuurgidsen, tussen rietkragen de winterbezoekers waarnemen, herkennen en genieten. Zondagmiddag 18 januari. Etten-Leur. 13u30-15u. Aanmelden via website IVN Dintel en Marklanden,
  • Wijkraad Zuid West (De Rith en ’t Hout) startte maandagavond handtekeningenactie voor Natuurgebied ’t Hout! Dus géén bedrijventerrein Ritmeesterpark 2. Wél natuur inclusief boeren met huidige agrariërs. In aanwezigheid Wethouders Eddie Förster en Arjan van Drunen. Als lijsttrekker (GL-PvdA) wil van Drunen geen Ritmeesterpark 2. Maar wil het ook niet uit de Bredase Omgevingsvisie verwijderen. Dus dubbelhartig geitenpaadje. Wethouder/lijsttrekker Förster wil Ritmeesterpark 2 handhaven en ontwikkelen als bedrijventerrein.    
  • Oproep natuurverenigingen: “Stop met behandelen nieuwste versie Ruimtelijke-economische Visie” van B&W met nog steeds dezelfde vier bedrijventerreinen in het Groene Goud. Dat zeggen WestBrabantse Vogelwerkgroep, natuureducatie IVN Mark&Donge, Natuur- en Milieuvereniging Markkant, de Groene Koepel en Adviesgroep BromN tegen gemeente en provinciebestuur. Is gebaseerd op verouderde gegevens in nieuwe verpakking. Met vooral (te) veel ruimte voor ‘logistiek’. Is nooit overleg of participatie over geweest. En lijkt op drijfzand gebouwd doordat de negatieve stikstofeffecten op Ulvenhoutse Bos veel te optimistisch geraamd zijn. Dat schreef wethouder Förster al over Bavel-zuid en kondigde 1,5 jaar vertraging aan. Dat geldt ook voor de andere geplande bedrijventerreinen. Laat er eerst verkiezingen komen en laat nieuw gemeentebestuur de actuele cijfers en reële (en veel lagere ruimtebehoefte) vaststellen. Niet over je graf heen willen regeren, dan valt er met de verkiezingen echt wat te kiezen!
  • Wél wordt er in de nieuwste visie veel aandacht aan vergroening van bestaande bedrijfsterreinen gegeven. Goede zaak, nu nog doen, zoals ook de werkenden en de bedrijven daar willen. Dan kan er gelijk gekeken worden naar de benuttingswinst van ca 70 ha die volgens eigen gemeentelijk onderzoek op de bestaande terreinen mogelijk is! Maar waar nog niets mee gedaan is.
  • Voortaan wil College actief met grondbeleid gaan sturen op gewenste bedrijven en locaties. Prima voornemen in het nieuwe jaar, maar nu nog handen en voeten geven!
  • Onderzoeken van Eco Natura en Pilot Natuurwaarden ’t Hout zijn ook aan gemeente en provincie aangeboden. Tonen grote natuurpotentie aan. Nu al veel vogels in voorjaar en met natuurinclusief boeren in het landbouw deel - met zekerheid voor het agrarisch bedrijf - zullen de grote natuurwaarden benut kunnen worden. Gemeente is zelf verpachter en kan dit stimuleren.
  • Nog wat anders: Avondgloed De Klapekster. Iets bijzonders. Sfeervolle winteravondterras. Intieme sfeer. Selectie winterse lekkernijen. Knapperend vuurtje. Magische rust en gezelligheid. Zaterdagavond 17 jan. 17-23u Kolonie 41. Wortel 41 (B). Natuurpunt Markvallei.
  • Ook zonder sneeuw is het Markdal ideaal voor natuurbeleving, geniet in 2026.

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge 

Gelukkig nieuwjaar, maar wat mis ik toch ..... ? Foto Ria Lambregts

Sneeuw

Op deze maandagochtend, prachtig helder en nog droog weer, met een prachtig sneeuwdek.

Dit deel van het Markdal ligt er stil en winters bij. Het was weer even geleden dat het er zo mooi en winters uitzag. Gelukkig heeft het niet erg hard gevroren, de Mark, mooi open water, met een vijftigtal Wilde eenden. natuurlijk meer dan tijdens vorige wandelingen. Ze verzamelen zich nu op open water om te rusten en aan de waterkant nog naar voedsel te slobberen. Eveneens nabij de eendengroep een koppel slapende Futen. Zouden ze elkaar opzoeken om veilig te kunnen slapen ?

Het blijft stil, enkele Pimpelmezen struinen door de wilgenstruiken langs de oever. En vliegen over naar de rozenhaag. Mooi besneeuwd, de rozenbottels vallen nu extra op vanwege de mooie rode kleur. Ja, toch een Merel nabij de bottels, het vruchtvlees en de zaden erin zijn nu zeer welkom als voedsel.  Een kijkerblik rond IJsvermaak alweer 140 jaar aanwezig (1855-2025), stil en verlaten in de sneeuwpracht.

Uit de oeverrand toch weer het geluid van enkele Meerkoeten. We lopen verder, hééé de oude eik is geveld. Ik dacht al zoiets, want er zaten enkele Aalscholvers aan de rand van de Mark, op een deels sneeuwvrij talud. Óooh mooi daar vlakbij een Buizerd, aan de overzijde van de dode arm. Een prachtig donker exemplaar. Kan natuurlijk nu vanwege de sneeuwbedekking geen prooi bemachtigen, moet misschien hier langer wachten en heeft langs het water meer kans iets eetbaars te verschalken. Een Aalscholver vliegt over, ja de dode eik om uit te rusten of de veren te drogen ligt op de grond. Ben benieuwd waar ze een nieuwe rustplek vinden. Als het rustig is in de omgeving, dan kan het zijn dat ze op een verhoging langs het water blijven staan. Weer een kijkerblik vanaf de stuw, óoo mooi een koppel Krakeenden vlakbij, prachtig die kleuren van bruin, zwarte achterzijde met wit, het vrouwtje wat lichter bruin en lijkt wel wat op het vrouwtje van de Wilde eend, doch met en wit vlekje op de achterzijde!

Nog een twintigtal Grote Canadese Ganzen dobberen op het water, ze hebben blijkbaar niets te doen ….. Oóó ik dacht het al zoiets te horen en ja hoor laag in de oever kan ik hem net zien, onderin de oever van de entree van de vistrap, zie ik hem zitten, schitterend natuurlijk! Wat een mazzel, een IJSVOGEL! En nu vooral met het weerkaatsende licht van de sneeuw erbij!

Steeds meer IJsvogels bespieden wandelaars. Foto (deze week) Ria Lambregts.

Een pareltje, deze ervaring zullen velen van u wel bekend voorkomen. Er worden de laatste jaren steeds meer IJsvogels langs de Mark gezien!  Natuurlijk probeer ik een mobielfotootje te maken, maar of hij het ziet ….. weg natuurlijk, altijd  op het juiste moment! 

We gaan maar verder, het blijft stil, enkele sneeuwwandelaars, “goede mogge” en weer verder. In de notenbongerd van het waterschap een koppel voedselzoekende Nijlganzen.

Vanuit de tuinen van Bouvigne weer Pimpelmezen en een Koolmees. Twee zwarte Kraaien op het veld ernaast, ook op zoek naar voedsel. Deze keer rustige, en betoverende landschapsblikken en met een warme exotische ervaring huiswaarts. Tot de volgende houdoe maar weer.

Willem Veenhuizen - West Brabantse Vogelwerkgroep

Exotische mannen Mandarijneend bezoeken Markdal. Foto Ria Lambregts
Markandalletjes
  • Prachtig zonnig sneeuwweer. Zo’n knisperend pak witheid is al weer jaren geleden. Nu om te genieten.
  • Nieuwjaar Starterswandeling leek wel Oostenrijks skigebied, maar was bij onherkenbaar Rondven op de Strijbeekse Heide. Ondanks code geel volop natuurbeleving.
    Geen Oostenrijk, maar IVN Nieuwjaars Starter excursie bij Rondven Strijbeekse Heide.
    Onbekende fotografe
  • Vogels verzamelen zich. Exotische Mandarijneenden zoeken beschutting in Markdal. Weer IJsvogels te zien. Aalscholvers missen hun vaste stek als rustplaats in omgezaagde kale eik. Ook veel Scandinavische (?) Goudhaantjes.
  • Krabbebossen natuurwandeling. Steeds natuurlijkere Groene Verbinding. Zondagmiddag 11 januari. 13u30-15u30.  Bos in omvorming van naald- naar natuurlijk loofbos dankzij beheer Brabants Landschap. Uitgebreid met 40 ha oeverland aan Aa of Weerijs , ingericht met poelen, houtsingels, hagen en knotwilgen. Met verdedigingsdammen van Spinola en later van Menno van Coehoorn met de Zuiderwaterlinie om de Fransen tegen te houden. Info over natuur en cultuurhistorie. Aanmelden via website IVN Mark&Donge. (En kans om 600e lid te worden?)
  • Nieuwjaarsbijeenkomst West Brabantse Vogelwerkgroep voor het eerst in Kievitslaar – Effen. Aanmelden via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..
  • Jos Brouwers zag een ‘witte Camino’ bewandeld door een ‘grijze golf’! en bespied door IJsvogel, Boomklevers, Roodborsten en Meerkoeten.
  • Voor het verkeer geen pretje, maar wandelen in de sneeuw is een heerlijke knisperende natuurbeleving! Geniet ervan zo lang het kan!

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge

Vuur maken op de ijzertijdboerderij

De Kerstdagen zijn voorbij. Kerstboom, spelletje spelen, haardvuurtje, warmte, kaarslicht, de geur van gourmetten hangt nog in de woonkamer. De dag na kerst worden we wakker in een trage rust. De laatste restjes afwas worden opgeborgen en langzaamaan wordt een plan gemaakt. “We moeten wel even naar buiten, hoor!” zegt Oma na de brunch tegen mijn dochters. En het schiet mij te binnen. De IJzertijdboerderij in Dongen heeft een Kerstspecial. Dongen: vlakbij het riviertje de Donge, dat via het Wilhelminakanaal en het Markkanaal, onder Terheijden in de Mark stroomt.

Struinend over het terrein van de IJzertijdboerderij zien we een man zitten bij een leemoventje. En onder een Eik brandt een kampvuurtje, Verderop zelfs een heus tafelvuur met daarop een ketel met warme chocolademelk. Naast het tafelvuur een kampvuur met een ketel met glühwein. Ook in de IJzertijd wist men zichzelf te verwennen.

De vrijwilligers van de boerderij lopen rond in schapenvachten, huiden en linnen en wollen kleding. Zelfgemaakte sieraden van stukjes hout met een verhaal en glazen kralen hangen om. Gesmede messen en vuurslagen horen ook tot de standaarduitrusting.

IJzertijd houtbewerkster Zoë op schaafpaard
Foto Henk Wanders

Ieder plekje op de boerderij laat je een verbinding met natuur zien. Twijnen van draad van vlas of gras, vlechten van mandjes van wilgentenen of het smeden van ijzer. De man bij de lemen oven laat zien hoe je een glazen kraaltje maakt voor je ketting. Met een houtvuurtje dat je tot wel 1000 graden kunt opstoken! En achter op de boerderij in een hutje staat een dame met vuurslagen. Iedereen mag eens proberen om een vonkje van een vuursteen te slaan. Kijk maar eens of je de vonk in het tondel geslagen krijgt. Mijn oudste is direct aan en probeert het. Met de eerste slag al een vonk en ze slaat er nog een paar vanaf. Zowaar land er één vonkje gelukshalve in het tondel dat direct begint te gloeien. “Ja, we maken thuis ook wel eens vuur met mijn vader. Die heeft firesteels” zegt ze achteloos. Als of het slaan van een vonkje de normaalste gang van zaken is. Mijn jongste heeft zich ondertussen vastgebeten in het schillen van een wilgentak. Natuurlijk moet er ook een punt aan de tak. Zittend op het zelfgemaakte schaafpaard trekt ze het trekmes bedachtzaam over de tak. Ze krijgt er zienderogen handigheid in en blijft gedreven doorgaan. Ook hier word ik genoemd. “Ja, thuis snijden we ook wel eens hout en mijn papa snijdt soms een houten lepel. Ik loop weer terug naar mijn oudste, die zit nog lekker bij het warme vuurtje. Een ander kindje is bezig met de vuurslag en ook hem lukt het om het tondel aan te krijgen. Het vuur van zelfvertrouwen groeit mee met het vuurtje in zijn tondel. Ik merk het elke keer weer. Jong en oud worden in hun oergevoel geraakt op het moment dat ze een vuurtje maken. Van oudsher verhoogt het je overlevingskansen als je warmte en licht hebt. Je kunt koken, voedsel roken (dus langer bewaren), je kunt signalen geven en je overleeft de koude temperaturen beter. Je bent ook minder van daglicht afhankelijk en kunt dus langer doorgaan om kleding of werktuigen te repareren.

Ik struin verder en we verzamelen langzaam weer. Bij de eik wordt een afscheidsritueel gehouden. De middag is voorbijgevlogen en de eerste koude tenen worden gemeld. Tijd om thuis in de warmte van ons eigen huis en gezin verder te winteren. In gedachten zie ik een rode wijntje al staan. Kaasje erbij, en kaarsjes weer aan. Onze kinderen hebben het ook in de gaten. “Zullen we lekker gaan borrelen, mama?” Hoor ik ze vragen.

Boomstam Henk, NatuurWijzer, IVN-gids Mark & Donge

Winterbezoeker ‘fluiteend’ Smiernt
Markandalletjes
  • Het gaat zomeren … de dagen zijn al 6 minuten ‘gelengd’! Van zonnig berijpt Markdal en Groene Camino genoot Jos Brouwers. Met IJsvogels, koppeltje Dodaarsjes tussen Jacobskapel en Boeimeer. Nieuwjaarswens: ‘laat het Markdal verder ‘rijpen’, om door natuurbeleving van te genieten.
  • Lekkende drinkwaterleiding schiep strandje in Mastbos met volop snoepende Goudhaantjes, zag Iris van der Vlerk.
  • Start van eerste NieuwjaarsMark(a)thonwandeling bij Zwart Goor. Zondagmorgen 4 januari 9-11u. Volgende wandelingen met stempelkaart tellen op tot marathon én … prijzen! Website Vlaamse Natuurpunt Markvallei (Klapekster).   
  • Nieuwjaarsnatuurwandeling op lage zandrug van Strijbeekse Heide. Zondag 4 januari. 13u30-15u30. Herstelde heide met vennen en bosranden. Aanmelden en startplaats via website IVN Mark&Donge.
  • Nieuwjaarsnatuurduik? Geen info. Jeugd geniet wel van bevroren vennen, zonder duik!
  • Provincie overlegt met serieuze kandidaat voor Markhoeve. Anders in maart in de verkoop. Tweede Nieuwjaarswens: laat dat maar op rolletjes verlopen!
  • Natuurverenigingen zetten zich al 20 jaar in voor beekherstel Markdal. West Brabantse Vogelwerkgroep, nmv Markkant, KNNV-Breda, Groene Koepel en natuureducatie IVN Mark&Donge. Altijd al lid willen worden? Derde Nieuwjaarswens, meldt u aan! Meer leden geeft Groene stem meer kracht. Bij IVN Mark&Donge kans om 600e lid te worden!
  • Natuur en Landschapsvereniging Gilze en Rijen (NLGR) goed op stoom. De Groene Brigade sloot met hun ‘wapperende handen’ fase 1 van aanplant Wouwervallei flitsend af! Vierde Nieuwjaarswens: beekherstel van hele Gilzerwouwervallei!
  • Gemeenteraadsverkiezingen komen er aan. In Gilze en Rijen steunt NLGR petitie voor ‘Leefbaar Gilze en Rijen’. De duurzaamheids beloften nu ook uitvoeren! De leefomgeving verslechtert, urgentie steeds groter! Klimaatverandering, verlies van biodiversiteit, gezondheidsschade laten zich al voelen. Zie petitie op website NLGR.
  • Traditioneel knusse Mark&Leij Nieuwjaarsquiz in Bellevue-Chaam. Vrijdagavond 9 januari. 20u. Laat met jeugd, krasse ‘founding fathers’, boswachters SBB en NM, drietal gemeentes en iedereen de vonken er af springen! Vijfde Nieuwjaarswens : volle Chaamse Bellevue zaal. Aanmelden individueel of met teams van zessen: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..
  • 2026 jaar van de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart.
Zonnig ‘rijpend’ Markdal via Groene Camino. Foto Jos Brouwers

Wintervogels langs de Mark

In de tweede helft van december is het tijd voor de wintervogeltellingen en ga ik mijn twee PTT-routes uitvoeren. PTT staat voor Punt Transect Tellingen en ze worden al sinds 1978 georganiseerd door Sovon .

De tellingen zijn bedoeld om de trends van ‘gewone’ wintervogels bij te houden, door op een vaste route van 20 punten alle vogels te tellen die je in precies vijf minuten waarneemt. Ik vind het wel apart: ik kan al die punten wel dromen en ze in mijn gedachten een voor een afgaan en toch ben ik op de meeste van die plekken maar precies die vijf minuten per jaar. Die vijf minuten probeer ik zo nauwkeurig mogelijk aan te houden, wat heel eenvoudig zou moeten zijn met de Avimap-app van Sovon, maar heel vaak heb ik een praatje met een belangstellende voorbijganger. En ik vind het leuker en belangrijker om dan vragen te beantwoorden dan om ijzeren Heinig vast te houden aan die exacte tijd en mensen te negeren. Dus na afloop compenseer ik de tijd weer zo goed en zo kwaad als het gaat. Bronnen van onnauwkeurigheid zijn er altijd in je tellingen, maar toch is het van belang je methode zo constant mogelijk te houden. Dus de tijd van het jaar, de exacte punten en de vijf minuten. Wat minder goed te standaardiseren valt is het weer. Het is wel een wintertelling, maar de afgelopen jaren heb ik het zelden echt koud gehad. Wel heb ik eens een telling moeten opgeven vanwege te veel sneeuw (in 2014) en afgelopen telling was het wat mistig. Over de effecten van de teller zelf (meer ervaring, maar minder goede oren en ogen met de tijd) zal ik het maar niet te veel hebben.

De PTT-tellingen associeer ik met mijn kerstvakantie en het plezier dat ik eruit put vormt een mooie compensatie voor de sombere donkerte van de winter. De route langs de Boven-Mark heb ik zelf uitgezet in 1997, vrij kort nadat ik was terugverhuisd naar Breda. Ik woonde toen in Heusdenhout en mijn route start nog steeds op de Heusdenhoutsestraat en loopt vervolgens via de IJpelaar en het Ginneken naar de Duivelsbrug. Daar pik ik de Mark op en tel op tien punten langs de rivier, tot aan de Markweg op de Belgische grens. Daarna zijn er nog drie telpunten tot aan het Zwarte Goor. Daar staat nu heel weinig water in: het gevolg van weer een extreem droog jaar en in groot contrast met 2023 toen je er bijna niet kon komen vanwege de hoge waterstanden.

Die ene mooie Pijlstaart! Foto Ria Lambregts.

Dit jaar heb ik de route voor de 26e keer geteld (ik heb in de loop der tijd drie keer verzaakt) en ik schrik er een beetje van dat er al zo veel tijd verstreken is. Anderzijds geeft me dat ook weer recht van spreken om iets te zeggen over de ontwikkelingen van het aantal vogels. Daar gaat-ie. In totaal heb ik 44.420 vogels geteld van in totaal 90 soorten. Gemiddeld telde ik 41 soorten per jaar (variërend tussen 34 en 48). De talrijkste soorten waren Kokmeeuw, Grote Canadese gans, Houtduif, Spreeuw en Zwarte kraai. De zeldzaamste soorten (slechts 1 exemplaar in al die tijd), waren Zwarte zwaan, Mandarijneend, Slobeend, Grote zaagbek, Waterral, Scholekster, Kleine bonte specht, Roodborsttapuit en Goudvink. Per jaar heb ik gemiddeld 1708 vogels geteld, variërend tussen 856 (in 1997) tot 3676 (in 2015). Dat laatste was te danken aan enorme groepen Kokmeeuwen en Spreeuwen. Dit jaar heb ik maar 894 vogels van 37 soorten geteld, maar er is geen sprake van een duidelijke trend in totaal aantal vogels of soorten. Wel zag ik dit jaar op vier verschillende punten in totaal vijf ijsvogels. Dat was wel een record. Verder is het opvallend dat het aantal Grote Canadese ganzen, Grauwe ganzen en Meerkoeten (sterk) is toegenomen, terwijl Kokmeeuwen en zangvogels zoals Koolmees, Merel, Huismus en Winterkoning veel minder talrijk zijn dan tot pakweg 2010. Misschien dat de grote drukte in en rond de stad daar wel debet aan is.

Tot zover de update. Mocht iemand zin hebben om ook te gaan PTT’en; er zijn nog een aantal vacante routes. Het is een kleine inspanning en levert veel op.

Leo Nagelkerke, West-Brabantse Vogelwerkgroep

Markandalletjes
  • Kerstmis. Sterren stralen in pikdonkere lucht. Orion’s vierkant staat kaarsrecht en hoog in het zuiden. Koud met vliesje ijs, maar meer gelukkige IJsvogel waarnemers!
  • Eindejaars Plantenjacht. Jaarlijkse speurtocht van verwonderde plantenliefhebbers naar in de ‘winter’ bloeiende planten. Wat zal dit jaar na koel en nat voorjaar en warme droge zomer aan nieuwe verassingen geven op de Bavelse geluidswal? Zondagmiddag 28 december. 13u30-15u30. Aanmelden via website IVN Mark&Donge.
  • Nog een Eindejaars Plantenjacht. Bij Frankenthalerstraat en Busbaan. Volop grondwerk verzet en nieuwbouw, dus ook pioniersplanten. Dinsdagmiddag 30 december. 13u30-16u. Voor locatie zie website KNNV.
  • En nog één. Maandag 29 december. 10u30-11u30. Etten Leur. Met koffie na in Groene Hoekske. Zie website IVN Dintel&Marklanden.
  • Presentatie GGA maatregelen voor Ulvenhoutse Bos werd alarmsignaal. Stikstof vermindert niet. Bos gaat wel voor groot deel op slot. Hondenbezitters plannen acties. Oproep om natuurstatus Ulvenhoutse Bos via Brussel op te heffen kreeg bijna van hele zaal applaus. Dat zou rampzalig zijn. Zo worden ook de goede GGA plannen gegijzeld door strikt anti-hondenmensenbeleid. Echt overleg ontbreekt, maar moet!
  • In natuurgebied Lage Vuchtpolder moeten ruim honderd daar opgeslagen betonplaten eind januari opgeruimd zijn. Zo besloot Inspecteur Handhaving na melding adviesgroep BromN. Goed begin 2026.
  • Op ALV Vereniging Markdal kwam afspraak uit 2014 over kruiden- en faunarijk inzaaien van percelen bij monding van Bavelse Leij in de Mark opduiken. Waterschap en provincie duiken er nu in. Weer een goed voornemen voor 2026.
  • Hele fijne vredige en duurzame kerstdagen wenst het schrijversteam van Ad, Henk, Aad, Willem, Leo, Marius en Joop alle lezers van harte toe!
  • En geniet van het kerstverhaal in het Markdal van het Bredaas mannenkoor. Zie You Tube -  BM 2025 Kerstverhaal 2025.

Het team Ad, Henk, Aad, Willem, Leo, Marius, Joop

Schaapskudde, zonder ‘herders die lagen bij nachte’.
En geen Bethlehem maar Galderse Heide.
  1. Groene kikkers kwaken overal
  2. De bescherming van het Ulvenhoutse bos – een gebed zonder end?
  3. De gruttofluisteraar
  4. Vogels in novemberzonnetje

Pagina 5 van 11

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10

Laatst gewijzigd

  • Stilte na de storm
  • Zomereik en hittestress
  • Schrijf je nu in voor de Ginnekense quiz 2026
  • Droog voorjaar
  • Cadeau voor Markdal