Na een spannende Halloweenavond met een strooptocht voor snoep langs mooie, spookachtige tuinen, ligt het hele gezin zaterdagochtend loom in ons bed. Het is weekend en we starten langzaam op. Ik maak pannenkoeken voor ontbijt. De herfst laat zich goed zien. De bladeren verkleuren nu in rap tempo en het regent pijpenstelen. Mijn dochters druppelen naar beneden en kijken ondeugend naar buiten. Papa, zullen we gaan plassenstampen? En ze beginnen me over te halen. Dan worden we goed wakker en we moeten onze nieuwe regenlaarzen nog testen. Daarna kan ik veel beter leren voor mijn proefwerk Frans. Ik ben snel overgehaald. Eerst pannenkoeken eten en dan pak ik wat spullen bij elkaar. Een tas met droge kleren, warme slofsokken, een paar handdoeken en natuurlijk twee warme dekens. Even controleren of we nog chocomelk hebben en dan gauw de meisjes in de ravotkleren jagen. Kom op meiden! Ik ben er klaar voor, wie gaat er mee? Snel rennen ze naar hun kamer, doen een oude broek aan en een paar laagjes kleren; hemdje, T-shirtje, lange mouwenshirt en een trui. Dan kan er een dun regenjasje overheen en blijven de winterjassen gespaard. Als het te warm wordt, kan er een laagje uit. Het is niet de eerste keer dat de dames op pad gaan.

Waar gaan we naar toe? Vraag ik ze. Weet je nog papa… Dat bos met het avonturenpaadje… Waar misschien wel vissen over het pad zwommen… Bij dat grote meer… Ik fopte mama toen nog door op mijn knieën in de plas te gaan zitten. Hij leek zo héél diep. Ze lacht weer bij het idee dat dat gelukt was. Mama wist wel beter maar speelde het mooi mee. Ja, die plek weet ik nog wel. De parkeerplaats voorbij huis Den Deijl. Daar loop je zo richting het ven naast het Vlonderpad. Met een beetje geluk liggen er ook weer mooie, lange plassen op de tankbaan.

Als we aankomen is de opgebouwde spanning niet meer te houden en, als zwaluwtjes die bij de Mark uit hun nestgaatjes schieten, springen de meiden de auto uit. Pas op! Je bent nog op een parkeerplaats. Gelukkig zijn ze het pad al op. Daar ligt de eerste plas. Voorzichtig stappen ze in de plas. Hoe diep is deze, papa? Vaders hebben de bovennatuurlijke gave om dat van een afstandje goed te kunnen zien. Die illusie moet ik helaas doorbreken. Probeer maar. Loop voorzichtig verder en voel met je voetjes waar de bodem is. Al gauw blijkt de plas niet zo diep en van de volgende wordt al verwacht dat er doorheen gebanjerd kan worden. De eerste sprongen worden ook al gemaakt en het geschater bij spetterend water is een genot voor mijn oor. De ondeugende glimlach maakt het plaatje af. Net als bij zwemmen in fris water, moet je er even doorheen en dan ben je gewend.

De meiden rennen nu de volgende plas in... wordt vervolgd!

Boomstam Henk, NatuurWijzer, IVN-gids Mark & Donge

Markandalletjes

• Zonnig herfstig, bladeren vallen, takken worden zichtbaar, bladblazerbaasjes maken overuren. Anders zou de kringloop het gewoon verteren.
• Kersvers. Bestuurders GGA Ulvenhoutse Bos hebben hun ei met maatregelenpakket gelegd. Tachtig hectare aan de oostkant komt vrij voor natuurinclusief boeren. Om stikstof te reduceren en woningbouw mogelijk te maken. Kwelherstel moet effectief, zoals kritische Ecologische Autoriteit stelde. Discussiepunt - ook bij presentatie maandag - blijft terugdringen natuurbeleving, wandelen, fietsen, honden uitlaten (aangelijnd). Hondenbezitters zijn ook natuurliefhebbers, en zorgen voor draagvlak. Komt nieuwe hondenloszone aan zuidwestrand. SBB bepaalt uiteindelijk, was zelf helaas niet aanwezig. Twintig procent stikstof komt van Isover Etten-Leur, met provinciale vergunning! Ook verkeer grote stikstofbron. Komen nu bijeenkomsten met de bewoners en natuur (eindelijk!) Totale kostenraming voor meerjarenproject ca 20 miljoen. Bijdrage provincie 7, Breda 4 miljoen. Restant later. Eerste reacties: zorg voor draagvlak, gefaseerde aanpak, geen uitstel en altijd ‘boter bij de vis’  maatregelen,
• Ook vers: Boeiend IVN Markdalfestival in Vianden, was zondag ter ere van komende afronding natuurherstel Markdal-Noord. Werd 20 jaar terug gestart door zes IVN bronwaterdragers. Symbolisch zorgden die in 2006 al voor vrijstromend water. Vianden is historische plek uit 2011 met provinciale lijsttrekkers. Werd basis voor oprichting Vereniging Markdal als uniek burgerinitiatief met regie en budget. Zo honderd hectare verworven en bestemmingsplan klaar. Waterschap nu voortvarend met realisering. Alles werd ontroerend verbeeld door Hanna van Mourik Broekman en Peer van de Meulenbroecke van Theatergroep Stormkamer. Ontroerende en geslaagde bekroning. Nu de Markhoeve in Strijbeek nog ….                 
• Familie Padenstoelenwandeling. Zondagmorgen 9 november. 10-12u. Dorstse bossen bekend om rijkdom aan honderden paddenstoelen, zoals Kostgangerboleet, Zwameters, Zwamgasten en Biefstukzwam. IVN info kraam is (weer) paraat. Aanmelden via website IVN Mark&Donge.

  

• Oude landbouwtechnieken. Voordracht door Laura Danckaert in bezoekerscentrum Vallei van het Merkske. Inspiratie voor hedendaagse biodiversiteit, waterbeheer en landbouw. Vrijdagavond 7 november. 20-22u. Vallei van het Merkske. Kolonie 41. Wortel (B). Natuurpunt Markvallei.
• Interim periode tussen landelijke verkiezingen van ‘het kan wél’ naar ‘wij willen duurzame groene gemeentes’.

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge

Ongeveer een jaar geleden kwam ik in een berm in de buurt van het Heksenwiel in Breda-Noord een vreemde struik tegen. Er zaten doorns aan en langwerpige rode bessen. Het bleek boksdoorn (Lycium barbarum) te zijn. Ik was daar later met een groep tijdens een stadsplantenwandeling en één van de deelnemers wees verrast naar de bessen en riep: ‘Gojibessen’. Deze zijn in de handel als zogenaamd ‘superfood’. Het immuunsysteem zou erdoor verbeteren. Een opmerkelijke toeschrijving is remedie voor erectieklachten. Het staat buiten kijf dat de bessen vitaminerijk zijn, maar voor verdergaande claims is weinig wetenschappelijk bewijs.

Voor Breda was de plant een nieuwe soort. Het is niet zo vreemd dat hij hier niet veel wordt waargenomen omdat boksdoorn kalk in de bodem nodig heeft. De vindplaats in het Noorden van Breda, waar de klei begint is dan weer logisch. De verspreiding in Nederland is heel typisch: langs de Zeeuwse en Hollandse kust en langs de rivieren, kortom, waar kalk is.

De struik wordt niet hoog; maximaal drie meter. De takken hebben smalle, lage lijsten en doorns. Ze gaan overhangen bij het ouder worden. De bloemen zijn opvallend paars waarbij de helmhokken met stuifmeel opvallend wit afsteken. Ze zitten met twee of drie in de oksels van bladeren. De bladeren zijn langwerpig en nogal onregelmatig gevormd. In het najaar vallen vooral de helderrode bessen op. De plant is niet wintergroen. De struik maakt een onregelmatige, rommelige indruk. Hij lijkt thuis te horen in een dichte begroeiing waar hij sluip-door kruip-door speelt.

Hij behoort tot de nachtschadefamilie en zoals de meeste leden van die familie is hij giftig. Niet de bessen, maar verder wel alle andere delen. Het is dan ook merkwaardig op internet aanbevelingen te vinden voor de consumptie van bladeren van de bokdoorn. Niet doen!

Er is nog een tweede soort boksdoorn in Nederland: de veel zeldzamere Chinese boksdoorn (Lycium chinense). Die lijkt sterk op de gewone boksdoorn, die overigens ook uit China komt. Het blad is breder en de meeldraden steken verder uit. De boksdoorn is in de 18^de eeuw in Nederland ingevoerd om medische redenen. In China had en heeft de gojibes een grote naam in de bevordering van de gezondheid en in onze tijd is de bes herontdekt.

In het Nederlandse woord boksdoorn betekent ‘boks’, tros. Denk aan bouquet. Doorn verwijst naar de doorns op de takken. De geslachtsnaam ‘Lycium’  is afgeleid van de oude staat Lycië in Klein-Azië. De soortaanduiding ‘barbarum’ betekent buitenlands. Men heeft er nogal met zijn petje naar gegooid in de naamgeving. Goji in gojibes is overgenomen uit het Engels alwaar het een verengelste uitspraak is van het Chinese woord voor de plant.

Aad van Diemen – Natuur- en stadsplantengids IVN Mark&Donge

Markandalletjes

• Stortregens en hoosbuien, prompt ging de Bavelse Leij weer stromen! Goed voor waterstand, vissen en natuur.
• Het belang van duisternis werd in de Nacht van de Nacht volop beleefd op Wolfslaar. Een tiental IVN posten met legendes, magisch vuur, bloeddorstige weerwolven, sterrenbeelden, enz. gaven een spannende sfeer in de duisternis. Met een tevreden slot van warme chocolademelk voor de ruim honderd duisternis wachters.

  

   
• Elke eerste zaterdag van de maand op stap met de IVN Fotowerkgroep. Ook nu op zaterdag 1 november. 9-11u. Elke derde woensdagavond van de maand nabespreken met de gemaakte foto’s. Info en aanmelden zie website IVN Mark en Donge - Fotowerkgroep.
• Natuurwerkdag in Ons Domein. Zaterdag 1 november. 9u30-14u. Wilgen knotten, snoeien, takkenrillen maken, poel schonen. Leuk voor kinderen en hun groten! Domeinweg 9.  Oosterhout. Natuurtuin IVN Mark&Donge.
• Cursus Spoorzoeken. Door de van radio en TV bekende bioloog Joeri Cortens. Drie theorie avonden en excursie. Start: donderdag 6 november. 19u30-22u00. In Klapekster. Wortel (B). Aanmelden via website Natuurpunt Markvallei.
• Oude landbouwtechnieken. Voordracht door Laura Danckaert in bezoekerscentrum Vallei van het Merkske. Inspiratie voor hedendaagse biodiversiteit, waterbeheer en landbouw. Vrijdagavond 7 november. 20-22u. Vallei van het Merkske. Kolonie 41. Wortel (B). Natuurpunt Markvallei.
• Ossengoor wandeling (5km) met Leo Nagelkerke. Bekend van vele stukjes. Weiland in Chaamse Bossen is weer groot ven geworden. Natuur met vogels greep zijn kansen. Zaterdagmorgen 8 november. 9-12u. Kruising Geuzenpad-Nieuwe Maastrichtsebaan. Chaam. Aanmelden. Website West Brabantse Vogelwerkgroep.
• Alle tijden zijn in wintertijd. Even wennen!

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge 

Op verschillende plaatsen was er geen water meer in de Wouwerbeek in Bavel dat was toch een vreemde gewaarwording. Vaak zag ik en hoorde heel veel grote groepen Canadese ganzen e.d treurend vliegend, gakkend over het gebied het leek wel of ze zochten naar drink- en zwemwater. Dat was toch jammer vliegend over het natuurgebied zoekend naar voedsel en water. In de Mark is er altijd water dat steeds wordt gereguleerd en op pijl gehouden. Dagelijks komen er waarschuwingen tegen natuurrampen, overstromingen massamigratie en ziektes. Hoe is mogelijk dat we ondanks deze urgente berichten blijven doorgaan met consumeren en vervuilen van onze leefomgeving. Dit alles is de schuld van de complete mensheid, dat kan zo niet blijven doorgaan met toenemende groei van de mensheid overal ter wereld. Met een materiële vooruitgang als hoofddoel, zonder daarbij in moeilijkheden te komen. Zoals door de klimaatverandering of de opwarming van de aarde.

De verandering gaat voor ons wereldwijd door!! De veranderingen kunnen ongemerkt leiden tot vernietiging van het leven op aarde zoals wij dat nu kennen. Op het ogenblik is alleen de mens in staat om dit op te lossen. Althans zover ik weet zijn er nog geen wonderlijke buitenaardse beschavingen gevonden.

De opwarming van de aarde werd al ontdekt in 1859, een signaal om ons een handje te kunnen helpen. Want elk duwtje van ieder mens kan al een beetje helpen om onze Blauwe Parel, zoals vanuit de ruimte te zien is, een duwtje in de goede richting te geven. Klimaatverandering en opwarming van de aarde lijkt toch hetzelfde. Het heeft wel verband met elkaar maar het is niet precies hetzelfde. Bij opwarming van de aarde spreken we overeen langdurig aanhoudende wereldwijde temperatuurstijging aan het aardoppervlak en de lagere atmosfeer. De stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door de toename van broeikasgassen, waardoor verandering in neerslagverdeling en weerpatronen. Dat geeft veranderingen in het hele klimaatsysteem. Zo doorgaan is een keuze die we hebben met onvermijdelijk wredere gevolgen van ongecontroleerde groei. Of hebben we nog een keuze met nieuwe doelstellingen en ander gedrag? Laten we dat met zijn allen aanpakken!

En terzijde: Een oorlog lijkt soms toch erg dichtbij en ik voel me daardoor daar niet op mijn gemak, maar er is weer water in de beek en poelen in de Wouwerbeek. Zo’n Natuurgebied geeft mij rust en troost.                         

Ad van de Laar - IVN natuurgids Mark&Donge

Markandalletjes

• Echte spechtentijd. Tijdens excursie Hondsdonk was de Middelste Bonte Specht goed te horen. Inmiddels echt ingeburgerd, geen nieuwkomer meer.

  

• Oproep. Knotseizoen begint. Knotploeg biedt ruimte aan zagers. Heel gezond! Nu zaterdag en elke laatste  zaterdagmorgen van de maand. Lekker in de buitenlucht (erwtensoep toe). Start 25 okt bij IJsvermaak. 9-12u30. Aanmelden bij Knotbaas Rob Fisscher: @
• Zaterdagavond: Vier het Duister met de Nacht van de Nacht. Tegen lichtvervuiling en energieverspilling. ‘Licht uit – zintuigen aan!’. Spannend voor kinderen! Landgoed Wolfslaar. Met IVN info kraam en egelbescherming. Zaterdagavond 25 okt. 19-22u. Aanmelden via website IVN Mark&Donge. 
• Voor vermindering lichtvervuiling en geluid sluit Ulvenhoutse Tennis- en Padelvereniging met Groene Koepel, nmv Markkant, IVN Mark&Donge, WBr Vogelwerkgroep en BromN overeenkomst. Dankzij goed overleg en ‘in der minne’ afspraken meer aandacht voor behoud Ulvenhoutse Natura2000 Bos.     
• ’Stilte wandeling’ =  anders dan anders genieten. Zondagmorgen 26 oktober. 10-12u. Mooie oude landgoed Hondsdonk. Aanmelden via website IVN Mark&Donge.   
• Dankzij zwerfvuil artikel van Marius wil Ulvenhoutse ’groen kazerne‘ een wijkdeal met gemeente afsluiten. En tip voor hondeneigenaren: in poepzakjes is ook heel wat zwerfvuil mee te nemen. Zo heeft uitlaten dubbel nut.

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&donge

Natuur- en Milieuvereniging Markkant Breda ontplooit vele activiteiten om het milieu te beschermen en te verbeteren. Een van die activiteiten is het verzamelen van zwerfvuil, waarvan onze club al heel wat heeft opgehaald. Maar het is een “never ending story”, of wel een “mer a boire”.

Ron Bekker van Runnerscafe Breda en bestuurslid van Markkant, is de man die nu al enkele jaren met succes het ploggen heeft ingevoerd. Ploggen is een samentrekking van het Zweedse plocka, wat ophalen betekent, en jogging. De uitvinder van plogging is de Zweed Erik Ahlstrom, die 7 oktober in Breda was om samen met de Bredase ploggers in actie te komen. Het speciale van plogging is dat je al bewegend en sportend zwerfvuil verzamelt. Ook op het water surfend is het mogelijk en meer dan noodzakelijk om zwerfvuil te verzamelen. Dit wordt dan supping genoemd.

Zo werd zaterdag 11 oktober 2025 Breda weer wat schoner gemaakt.  Onder het motto SUP RUN WALK hebben 19 deelnemers in anderhalf uur 1300 liter zwerfafval verzameld. Dit keer ging het om het opschonen van singels en oevers. Opvallend vies was het langs en op de singels, zo constateerde Ron Bekker en zijn maten. Het ontlokte bestuurslid Dorine Verheijden-Lels van Markkant de volgende conclusie: “Dat is toch wel weer bizar  wat jullie hebben opgehaald. Chapeau voor de ploggers, maar het geeft aan dat er nog veel te winnen valt als het gaat om de strijd tegen zwerfafval.”

Er belandt jaarlijks 50 miljoen kilo zwerfafval op Nederlandse grond en op water. Dat bestaat onder meer uit plastic, blikjes, kauwgom en sigarettenpeuken. Een analyse van de Landelijke Zwerfafvalmonitor uit 2024 laat zien dat de hoeveelheid grof zwerfafval gelijk is gebleven ten opzichte van het voorgaande jaar. Het lijkt dus dweilen met de kraan open, wat de ploggers en suppers doen. Belangrijk om te weten is dat zwerfafval een lange afbraaktijd heeft, wel 50 jaar. Dat doet me denken aan het beroemde gedicht van John Keats: “A Thing of Beauty is a joy for ever.”

Ik maakte daarvan: “A thing of plastic is a pest for ever, - Its ugliness decreases - it will never Pass into nothingness.” Al kreeg ik commentaar van een natuurkundige, die mij terecht wees, dat plastic helemaal niet zo’n lange afbraaktijd had. Maar ja, waarschijnlijk net genoeg om de voedselketen van vissen in oceanen en zoogdieren over de hele wereld zodanig te vernielen, dat ze aan een overdosis plastic te gronde gaan. Om nog maar te zwijgen van de Pfas, de groep chemische stoffen die onder meer in eieren zitten en leiden tot gezondheidsproblemen, zoals verminderende werking van immuunsysteem en bepaalde vormen van kanker. 

Er zijn genoeg manieren om zwerfafval te voorkomen:

1^e) Weet je wie het veroorzaakt heeft, spreek hem dan daarop aan. Neem wel je pitbull mee. 2^e) Winkels en horeca zijn verplicht  om de omgeving van hun zaak schoon te houden. Vraag de eigenaren om het zwerfafval op te ruimen. Idem pitbull. 3^e) Gooi zwerfafval in een openbare vuilnisbak. 4^e) Doe mee aan een opruimactie, zoals Markkant die organiseert. 5^e. Beperk zelf je afval. 6^e) Laat geen ballonnen op. 7^e) Zet geen afval naast volle straatvuilnisbakken, maar neem het mee naar huis.

Aldus de informatie van Milieucentraal.nl op internet. Die 7 punten klinken heel natuurlijk en vanzelfsprekend. Maar het belangrijkste is de noodzaak van gedragsverandering, effectievere opruiming en meer handhaving van afvalwetgeving.

Marius Aalders – natuur en milieuvereniging Markkant

Markandalletjes

• Bos staat er gekleurd op. Explosie van bruintinten. Ben gelukkig geen Vincent van Gogh, Jacob van Ruisdaal of vroege Mondriaan met druistig onstuitbaar talent om alle moois op doek te vereeuwigen. Ik geniet.
• Oproep. Knotseizoen begint. Knotploeg biedt ruimte aan stugge zagers, Elke laatste  zaterdagmorgen van de maand. Lekker in de buitenlucht (met erwtensoep toe). Start 25 okt bij IJsvermaak. 9-12u30. Aanmelden bij Knotbaas Rob Fisscher: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. WestBrabantse Vogelwerkgroep.
• Excursie Hondsdonk. Op zoek naar vogels en hun geluiden (en misschien een nieuwsgierige ree?) in de herfstsfeer. Zaterdagmorgen. 18 oktober. 9-11u30. Locatie Cauwelaersweg – bij windvaan. Aanmelden website WestBrabantse Vogelwerkgroep.
• Dag van de Trage Weg! Behoud oude voetpaden, kerkwegen, etc. Groene linten voor natuur. Wandeling vanuit Natuurpunt Klapekster – Vallei van het Merkske. Kolonie 41. Wortel (B). Zondagmorgen 19 oktober. 9u30-12u. Natuurpunt Markvallei.
• Familiewandeling, leuk voor kinderen. Zondagmiddag 19 oktober. 13u30-15u30. Thema: speurtocht vruchten en zaden in herfstbos. Duiventoren. 13u30-15u30. Aanmelden. Natuurvereniging IVN Mark&Donge.
• Vooraankondiging: Nacht van de Nacht. Vier het Duister. Op Wolfslaar.  Zaterdagavond 25 okt. 19-22u. Aanmelden Website IVN Mark&Donge. 
• Burgerinitiatief Behoudt het Groene Goud. Wethouder van Vliet gaf onjuiste info. Provincie niet betrokken bij Bredaas onderzoek. Kritische vragen van Partij voor de Dieren, LijstPF, Breda Beslist en SP: “Waarom stilgezwegen, hoe herhaling voorkomen?”.
• Samenwerking Land van Ons met Van Gogh Nationaal Park. Als partners werken aan meer natuurinclusieve landbouw. Zoals Vincent van Gogh het zag.

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge