Wat ik zou doen als ik een eikenboom was?

Dan zou ik graag een “dicht bij huis” soort willen zijn. Niet zo’n Amerikaanse; die is me wat te gladjes op de schors, de takken zijn me te rechtlijnig en dat grote blad met spitse punten doet me te veel denken aan wel “een blad voor de mond” moeten houden. En de vrucht, die eikel, die vind ik ook te groot. Niet alles wat uit de USA aan komt waaien kan mij bekoren. Nee, doe mij maar een zomereik. Met een ruwe en grillige schors. Dan kunnen er allerlei mossen op groeien en ik hou wel van wat huidbegroeiing; niet te veel. Ook met mijn grillig gevormde takken kan ik een prachtig silhouet vormen in alle seizoenen en zeg nou zelf; het oog wil ook wat toch? Mijn bladeren zijn afgerond en mooi lobvormig. Ze bieden samen met mijn takken, schors en wortels onderdak aan tal van andere wezens. Ik voel me ook het meeste thuis in een gemeenschap, waar je wat voor elkaar overhebt en dat met honderden andere wezens. Mijn eikels zitten prima op een steeltje en hebben de ruimte. Ik vind het wel jammer dat ik pas na zo’n 30 jaar vruchtbaar ben.

Ik sta graag stevig mijn ding te doen en dan vind ik het fijn dat mijn wortelende basis net zo groot is als wat ik boven de grond laat zien. En, als zomereik ben ik blij met alle seizoenen. Nu in deze zomerse lente geniet ik van het licht, kan ik flink wat suikers aanmaken en drink ik graag wat water, het liefst uit een gezonde bodem. Af en toe een flinke plens over me heen en ik zie er weer fris uit.

Tip voor de mens: Kijk me deze periode maar eens goed aan, geef me een knuffel of omarm me met meerderen. Kom effe schuilen in de schaduw of bij een bui, maar niet als het onweert hé. En zie je zo’n sliert rupsen op me lopen, kom dan later in het jaar weer eens goed kijken. Groene groet.

Jos Brouwers (‘debuut’) - nmvMarkkant - IVN natuurgids io Tilburg

Overleven in de hitte: Mama ooievaar weet hoe het moet !

Op het dak van onze werkschuur, pal boven de pannen, zit Mama Ooievaar. Ze zit er al weken. In weer en wind. Anderhalve week geleden zat ze er nat en verwaaid te zijn. Nu zit ze in de felle zon. Daar zit ze niet meer alleen. Vorige week zagen we ineens een kopje boven de nestrand uitpiepen. Hé, er zijn jongen! Om de dieren niet te verstoren, kunnen we alleen vanaf beneden toekijken. Vanaf de grond telden we eerst 2 jonge ooievaars, gisteren telden we er 3. In de verzengende hitte, met hun snavels wijd open. 32 graden op de grond, maar hoe warm is het op dat dak? Het dashboard van de auto geeft 32 graden aan. We vragen ons af hoe warm het wel niet op dat dak is. Geen schaduw, alleen af en toe een zuchtje wind. Hoe houdt moeders haar jongen koel? Extreme hitte is voor ooievaars niet vreemd. Immers, het grootste deel van de populatie overwintert in Afrika. Soms aan de rand van de Sahara. We hoeven jullie niet te vertellen hoe warm het daar kan zijn.

Hoe blijf je koel bij zulke temperaturen? 1e) Snavel open, poten in het water. Ooievaars verliezen warmte door hun snavel wijd open te sperren. Daarnaast houden ze hun poten koel door in het water te gaan staan. Dat is slim, maar voor mama ooievaar op het dak niet mogelijk. Wat kan ze nog meer doen? Je poten onderpoepen: vies maar effectief. 2e) “urohydrosis”. Een sjiek woord voor je poten onderpoepen. De waterige poep onttrekt warmte aan de poten. En als de ontlasting is verdampt, blijft een witte laag over die de zon weerkaatst. (Leuk detail: de achterdeur van onze werkschuur wordt steeds minder gebruikt, nu papa en mama het terras als hun wc gebruiken). 3e) Vleugels als parasol. Mama gebruikt haar vleugels als parasol. Daar kun je als kind lekker onder schuilen. Nu ze klein zijn, passen ze alle drie prima onder moeders vleugels. (al is er nu toch eentje gestikt in een graspol).

En wij mensen dan? Mama Ooievaar weet het al generaties lang: zoek de schaduw op, houd je voeten koel en gebruik wat je hebt. Wij kunnen een voorbeeld aan haar nemen. Draag luchtige, lichte kleding die de zon weerkaatst. Houd je polsen en nek koel met water, daar zitten de bloedvaten dicht onder de huid. Zet ramen en gordijnen overdag dicht, open ze pas als de buitentemperatuur zakt, bij voorkeur vroeg in de ochtend of na zonsondergang. Zoek de schaduw op in het heetst van de dag, bij voorkeur bij bomen of water. Drink regelmatig, ook als je geen dorst hebt - tegen de tijd dat je dorst voelt, ben je al licht uitgedroogd. En zorg voor elkaar: ouderen, kleine kinderen en dieren zijn extra kwetsbaar bij hitte. Mama Ooievaar spreidt haar vleugels om haar jongen te beschermen. Wij kunnen dat ook - op onze eigen manier.

boswachters SBB - Albert Goorden & Egbert Eilander

Markandalletjes

• ‘Wortels in Breda’ zelfsoogsttuinderij (geen scrabble woord), is meer dan een voedseltuin. Ria Lambregts wist daar de prachtige Koninginnepage te fotograferen! Een plaatje vol goed nieuws! Ook al start nu de ‘juni dip’ voor vlinders.

  

• Avondwandeling Seterse Bergen. Vrijdagavond, 21u30-23u30. Nachtelijke geluiden in duisternis van het bos, stuifduinen, heidevelden en Seterse Bossen. Nachtdieren worden actief, zoals egels, vleermuizen, nachtvlinders, loopmuizen, uilen en de bijzonderste Nachtzwaluw met een herkenbaar ratelende roep! 
  Overdag onherkenbaar gecamoufleerd, slapend op takken. Voor de nachtelijke vergunning vraagt Natuurmonumenten een bijdrage van 5 euro p.p. Graag ter plekke. Aanmelden via website IVN Mark&Donge.
• Zwart Goor wandeling (Merksplas). Zondag 7 juni. 14-16u30. Nieuwe wandeletappe van Natuurpunt Markvallei. Verjongd natuurgebied met heidevelden, bossen, dreven, stille vijvers en artistieke betonnen kunstwerken. Start om 14u. Bij Kapel van het Geheul. Merksplas (B), Geheul 6. Gratis. Natuurpunt Markvallei.
• Fietstocht Nachtzwaluw van WestBrabantse Vogelwerkgroep door veel belangstelling volgeboekt. Over drie weken Nachtzwaluw excursie van IVN Dintel en Marklanden.
• In Galder zijn drie jonge Steenuiltjes vakkundig door Martin van Leest geringd. Nestkast was al 22 jaar leeg gebleven! De aanhouders Mathijssen winnen! In totaal op drie plekken in zuidelijk Markdal tien jonge uilskuikens! Wat een luxe!  

  

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge

Ik kijk voorlopig terug op dit droge voorjaar/zomer 2026 van de natuur. De uitzonderlijke droogte bracht sommige kwetsbare natuurgebieden flink in de problemen. De heidestruiken verdorden zelfs ook en kregen geen bloemen. Dat had zijn weerslag op de insecten en vlinders, er was en ze vonden haast geen nectar.

Kieskeurige vogels hebben duidelijk hun voorkeur voor bepaalde bessen. Ze beginnen met de krenten uit de pap te halen, zodat er in het seizoen niet zoveel meer te kiezen valt. In de herfst en winter zijn bessen een welkome bron van  energie en voedingstoffen. Dan staan onder meer meidoorn en lijsterbes op het menu. Sommige vogels eten (zogenaamde vruchteneters) bij voorbeeld  een rozenbottel in zijn geheel op, andere  plukken de zaadjes eruit. Weer anderen  zijn dol op de harde pitten van steenvruchten als  de sleedoorn. Vogels hebben de vruchten dus nodig voor hun levensonderhoud en die afhankelijkheid is wederzijds. Bij het eten van bessen verspreiden de vogels namelijk onbedoeld de zaden die in de bessen zitten. Wat vogels hier eten en niet verteren, poepen ze immers een eind verderop weer uit. (vandaar de bijnaam ‘pittenpoepers’)

Eind april hoorde ik voor het eerst de koekoek in natuurgebied Wouwerbeek in Bavel. De roep van de koekoek kent iedereen van deze bijzondere en wat schuwe vogel. Maar ik heb hem niet gezien; ik hoop hem alsnog te spotten. In deze periode was het al erg warm en flinke rukwinden en met ruim 25 graden daardoor was het ook erg droog met weinig water in sloten en poelen. Door hitte en sterke wind zijn er op vele plaatsen grote heidebranden ontstaan, zoals op en door de militairen op oefeningenterrein de Oorschots heide. Met rookwolken tot over Bavel. Maar ook waren er verschillende stortbuien met onweer- bliksem en heel veel regen water.

Er is erg veel vervuild slootwater. Vervuild water blijkt een hardnekkig probleem. Stikstof, watervervuiling, droogte, natuurverval zijn grote problemen waar het provinciebestuur in Noord Brabant een oplossing voor zoekt. En dat gaat veel minder vlot dan gehoopt. Er is bijna geen plek in Brabant te vinden waar het water niet vervuild is. In het grondwater zitten vrijwel overal schadelijke stoffen van  bestrijdingsmiddelen. Rivieren, beken en sloten zijn in veel gevallen te vies door stikstof en fosfor, met kunstmest als een van de boosdoeners. Het is door de vervuilingen zeer onwaarschijnlijk dat Brabant eind 2027 kan voldoen aan strengere regelgeving.

De boomkikker komt voor in een groot deel van Europa, en is de enige soort uit de familie van de boomkikkers, die voorkomt in Nederland en België. De kikker leeft op open zon beschenen plekken. Met dicht begroeide struiken, o.a bramen en andere soorten vochtige struiken. Het is een boombewonersoort,  die zich ophoudt tussen de gebladerte. Het voedsel bestaat uit verschillende ongewervelden zoals insecten en de kikker heeft nog al veel vijanden zoals vogels en zoogdieren. Het mannetje boomkikker kwaakt het hardst! Een echte blaaskaak. !!!!!! En er waren vier jonge uivertjes in het ooievaarsnest Wouwerbeek in Bavel!

Ad van de Laar - IVN natuurgids Mark&Donge

Markandalletjes

• Bij bloeiende bramsstruiken heerloijk gezoem en gegons van witkonthommels, wespen en zweefvliegen. Allemaal gratis bevruchters. Markdal kleurt opdrassige plekken geel van de Ratelaars, die over twee maanden het geheim van hun naam laten horen. Grotere verspreiding door wandelaars die droge laarzenpaden dachten te vinden. Mis poes!
• Sulkerpad laat nog een nieuw koeienras zien. Rood-wit met mooie grote hoorns. Met ter plekke determinatie via internet blijkt dit het Oost-Vlaamse Wit-Rode-rund te zijn. En komt uit de Denderstreek van Aalst en uiteraard Dendermonde. Het is net zoals de ‘hollandse’ MRIJ (MaasRijnIJssel) koeien een dubbeldoel koe. Dus geschikt voor zowel melk als vleesproductie. Zoals zo’n 100 jaar terug bij keuterboeren gewoon was. Maar door de Frisian-Holsteiner industrie koeien zijn ze nu zeldzaam. Maar brengen kleur in het Markdal. Als grensgeval, maar dat zijn we hier toch allemaal?
• Martin van Leest van WestBrabantse Vogelwerkgroep kan zijn geluk niet op! Na jarenlange teruggang nu ineens drie nesten met jonge steenuiltjes, samen zo’n tiental. Worden binnenkort geringd. Kunnen we ze blijven volgen… Sommige kasten waren al 22 jaar leeg. Allemaal in zuidelijk deel van het Markdal. Dus welkome grensgevallen! Bij Veerle’s Wortels in Breda zijn ook nestkasten geplaatst!
• Landschapswandeling Putven-Ossengoor in Chaamse Bos uit voorzorg met ‘Hitte Plan’ ingekort. In schaduwrijk bos geanimeerde tocht. Volop vogels te horen. En de meikever liet zich showen! Levendige groep die zelf ook veel informatie gaf.
• Broskens-Merkske. Lunchwandeling. Flora en Fauna rond het moeras. Zondag 31 mei. 9u-15u. Beekdalreservaat in gezamenlijk Vlaams en Brabants beheer. Als meanderende grens gered van kanalisering! Steeds afwisselender en natuurlijker, ook dankzij kwelwater. Verondieping is nog de wens. Veel vogels, vlinders, libellen. Aanmelden via website IVN Mark&Donge. 

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge

Zo kan je een nieuw stuk natuurlijke beek in Galder wel noemen! Zo’n 500 meter natuurlijk ingericht aan de Galderse Beek, ook wel Hazeldonkse Beek genoemd. Want ere wie ere toekomt, hij ontspringt daar in Hazeldonk in een drassig weiland. En verandering van naam bij water komt vaker voor, zo als bij Perzische of Arabische Golf. Of nog recenter Golf van Mexico als Golf van Amerika. Maar hier gaat alles vredig. De Galderse beek is een van de vele zijbeken die de Mark met water voeden. Na Hazeldonk stroomt de beek heel natuurlijk door een mysterieus bos en kruist dan de Galderseweg. En daar begint het ‘cadeau’. Bij Batoniahoeve en het Houten Huys.

Esther van Beek vertelt er enthousiast over. De rechtgetrokken beek over haar land is nu een vrijstromende en meanderende waterstroom geworden. Een soort mini waterloopkundig model voor het Markdal. Met oeverwallen, zandbanken en de belangrijke ‘kwel’, Omdat er nu meer ruimte kwam zijn ook de eerder geplaatste vistrapstuwtjes vervangen. Overal zijn nu natuurlijke versmallende vispassages aangelegd. Allemaal goed verankerd in de grond, want water is sterk en laat soms onverwachts het hout op- en wegdrijven. Overal zijn diepere en ondiepere plekken voor alle vissen met eigen smaak voor biotoop. Al zal je hier geen karpers zien, die zijn te plomp en houden niet van stromend water. Maar gestroomlijnde riviergrondels, stekelbaarsjes, snoek en misschien ooit de zeldzame beekprik zullen hier hun walhalla vinden. Zo maar zo’n 500 meter aan  meanders erbij! Want zelfs met Markdal-noord en een moerasbos is het Markdal nog niet af. Waterschapsbestuurder Karin van den Berg (lid DB, Water Natuurlijk) was dan ook in haar nopjes met de plannen van Esther en maakte het motto ‘voor een goed plan is altijd geld’ ook waar door te helpen met de subsidie, o.a. via de provincie. Dit soort privé initiatieven kunnen er niet genoeg zijn en moet je steunen.

Voor het ontwerp tekende ook Patty Kluytmans. Zo kon ze ook haar opleiding en kennis van voedselbossen in de praktijk kon brengen, want Esther droomde al een tijdje over een voedselbos en daar wist Patty alles van. Nu groeit er op bijna een hectare en begrensd door de meanders een gevarieerd bos waar je straks alles kan eten en dat boodschappen doen in de supermarkt uitspaart. Er is ook een moeras aangelegd voor eetbare water- en oeverplanten. Haar ideaal is om mensen de binding met eigen grond weer te laten beleven. En ondertussen struikelen we over de reeënsporen en laat Esther zich graag verrassen door de onverwachte en niet bedachte ontwikkelingen van de natuur op haar grond. Er is veel werk te doen en gelukkig veel hulp van vriendinnen, vrienden en haar moeder. Die kreeg voor haar verjaardag de ooievaarspaal, die nu nog nieuw en leeg is. Maar wie weet, zo’n plek naast een voedselbos is niet te versmaden. Wie weet, mogelijk een ‘Zwarte Ooievaar’?  Dat zijn echte ‘bos’ooievaars en worden vanuit Vlaanderen al vaker gezien.

Dit natuurlijke ‘cadeau’ aan de Galderse Beek is voor het waterschap een welkome bijdrage aan de waterkwaliteit voor de Kader Richtlijn Water (KRW), die eind 2027 zijn doelen gehaald moet hebben. Tussen het nieuwe Batonia Beekenbos en de Mark resteert nog een paar honderd meter rechtgetrokken beek langs Daesdonck om in te richten. Volgens de plannen gaat dat over een paar jaar natuur worden. Te laat voor de KRW maar altijd goed voor de natuur in het Markdal. Waar nog altijd veel te doen is met inrichting, beheer en vrije natuurbeleving. Hopelijk met dit prachtige particuliere initiatief als dankbaar voorbeeld!

Markandalletjes

• In Markdal: snaveltjes van de eerste twee jonge ooievaartjes op foto te zien op nest bij A58, meldt Breda Vandaag. Boven de boswachters gaat het broeden onverstoorbaar in de koude regen verder. Nog even geduld!
• Landschapswandeling Steengroeve - Alphense Bergen – Chaamse Bossen. Zondag 24 mei. 10u-16u30. Van leem naar zand. Ca 20 km. Na ontginning terug naar heide, vennen en moerassen met SBB beheer. Aanmelden via IVN Mark&Donge. 
• Basiskwaliteit Natuur is de aanpak om overal natuur dichtbij de mensen te brengen. Veel groene speelplekken, parken en groene hagen en veldjes. Dus meer ‘groen dichtbij’ dan alleen de zwaarbeschermde natuurgebieden, die vaak onbereikbaar achter hekken komen te staan. Om die kennis voor opzet en beheer te delen met ‘groene vrijwilligers’ organiseert  de BMF een webinar van een uur op donderdag 2 juli. 19u30-20u30. Gratis deelname, maar wel aanmelden via www.brabantsemilieufederatie.nl. 
• De Brandrode Runderen voelen zich al thuis tussen de fietsers en wandelaars. Zijn ideale natuurbeheerders, grazen van alles, zijn winterhard, en kunnen zelfstandig kalveren (de vrouwtjes). Bovendien rustig met mensen, dus goed voor de natuurbeleving. Ze zullen op hun manier het landschap veranderen.   
• Jan Vermeulen (Mark&Leij) meldt weer veel vogels uit het Chaamse. Zoals Kemphanen, Goudplevier, Grutto’s en Wulp (beiden broedend), 107 Regenwulpen! En steeds vaker de Rode Wouw en voor de liefhebbers ook een paar keer de Hop! Die nog net niet echt de grens oversteekt, maar wat niet is kan komen. En ondertussen wordt er een wolf gesignaleerd ….. 

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge

Maandagochtend een zonovergoten ochtend en bij 12 graden eigenlijk te koel voor de tijd van het jaar, maar ja goed, helder zicht. Vlakbij bijna onder de Duivelsbrug, een Meerkoet met wel heel kleine pullen, ik denk vannacht uit het ei gekropen en nu op zoek naar eetbare kleine insecten. Verderop uit de dichte ondergroei, zingt een Tuinfluiter, weliswaar nog niet zo duidelijk, maar toch een merelachtige zang, lagere tonen, met weinig variatie.

Een kijkerblik over de Mark, altijd weer goed voor Waterhoen en nog enkele Meerkoeten en drie Krakeenden. Hééé, nu al, lopend langs de kikkerpoel, en ja hoor al een kwakende Groene Kikker, zo vroeg al? Vanuit de bosschage aan de overkant klinkt Houtduif, Tjiftjaf, Merel, Zwarte Kraai en Vink. Een Winterkoning zingt hard en fel in het voorbij lopen langs de dichte rozenhaag. Eerst maar even IJsvermaak bekijken, jammer al het water is verdwenen, maar toch nog veel nattige open ruimte tussen gras- en zeggevegetatie. Ja mooi een Kievit, een vrouwtje wat onrustig gedrag, en verderop een vliegend en later een wakend mannetje. Vast en zeker een nest in de nabijheid! Verder was het leeg en stil…..

Vanaf de witte boogbrug, altijd in de oeverrand een aantal voedselzoekende Grote Canadese Ganzen, en een koppel Nijlganzen met enkele jongen ertussen. Ja de dode eik is niet meer aanwezig, maar wel op het strak gemaaide gazon een voedselzoekende Merel en een Witte Kwikstaart, die houdt van openheid en kleine eetbare vliegjes vanuit het gras.

Mooie koeien met Spreeuwen ertussen, die weer profiteren van het opgejaagde voedsel voor de jonge Spreeuwen in het nest.  Kijk nou, op de SBB boerderij steekt uit het nest een witte kop, natuurlijk van een Ooievaar, waarschijnlijk al broedend, of zouden er al jongen zijn…?

Plots een staccato, harde explosieve zang vanuit de rietzone langs de Mark, een Cetti’s Zanger. Een rietvogel, al tientallen jaren in ons land. Gekomen uit Zuid Europa, en vanwege de zachtere winters hier een vaste plek gevonden nabij riet met wilgenoevers. Een standvogel geworden die zelfs, in de stad nabij ruige rietoever is aan te  treffen. Eigenlijk meer te horen dan te zien. Als je hem ziet, een lichtbruin vogeltje, vaak met een opgerichte staart, net als de Winterkoning. Plots ook daar vlakbij een zingende Kleine Karekiet, ze reageren zeker op elkaar ?  Op naar de stuw, een kijkerblik over het water en de grazige weilanden. Mooi boven het water vele tientallen foeragerende Oeverzwaluwen. Zo pal boven het water, tot nabij de SBB boerderij toe. Natuurlijk komende vanuit de verderop gelegen oeverzwaluwwand. Ze zullen al wel een nestgang hebben gegraven in de plaatselijk steilere markwand. Vier Knobbelzwanen aanwezig in de oeverrand. Enkele wilde eenden, en een Zwarte Kraai, die een kikker zat op te eten..! Ja eten of gegeten worden! Wat een natuur! Met op de achtergrond, in de verte een Koekoek, kan niet missen, ook op zoek naar een nestje of een vrouwtje om een ‘gezin te stichten’.

We lopen al weer verder met uitzicht op de dode beuken. Toch weer goed voor de zacht koerende Holenduif, die vast wel een broedholte hier nog heeft kunnen vinden. We staan even stil bij het kantoor van het waterschap, aan de Bouvigne zijde, wachtend op de Gierzwaluwen. Maar helaas hier nog niet gearriveerd, denk ik uit het Afrikaanse zuiden! Druk voedselzoekende Kool- en Pimpelmezen in de tuin van Bouvigne, ook enkele Zwartkoppen en Roodborst te horen. In de slootoever een pieren zoekende Zanglijster, ook al voor zijn jongen, denk ik. Verder blijft het stil. Nog even naar de Kievit zoeken, ja het mannetje goed te zien met zijn grote kuif. Nabij de Duivelsbrug , naast een villa, weer het zachte gekoer van een Holenduif. Ze zitten er toch meer dan je denkt. Weer een fraaie afsluiting van deze inspirerende vogelbeleving. Tot de volgende en genietze ook van de Ooievaar … Hou doe….

Willem Veenhuizen  11 mei 2026 - West Brabantse Vogelwerkgroep 

Markandalletjes

• Van Moederdag naar Hemelvaartsdag en Jazz Festival. Allemaal voorjaarsfeesten net als in de natuur. 
• Joke Oomen stuurt foto van vier ! jonge uivertjes op nest aan Gilzerwouwerbeek. Ze geniet dubbel van haar vroegere boerenland!
• Familiewandeling (van klein tot groot (-ouders). Op zoek naar diersporen. Seterse Bergen. Oosterhout. Zaterdagmiddag. 16 mei. 13u30-15u30. Ook (mieren-) Leeuw. Reeën slaapplek, enz. Aanmelden via website IVN Mark&Donge.  
• Sportieve opruimactie Breda. Lopend, wandelend, kanoënd, SUPpend. Voor schonere singels en oevers. Zaterdag 16 mei. 10-11u30. Veilingkade 8. Nazit met koffie/thee. Olv Ron Bekker & Runnerdscafé. Zie natuur- en milieuvereniging Markkant.
• Zaartpark vogel Stadsexcusrsie. (vroege) Zondagmorgen. 17 mei. 7-10u. Olv Willem Veenhuizen. Zaartpark: mooiste Bredase wilde waternatuur van Aa of Weerijs en Turfvaart. Ideaal ontworpen voor natuurbeleving. Aanmelden via Westbrabantse Vogelwerkgroep. Start brug Langendijk.
• ‘Kaas zonder Koe’ bestaat! Als initiatief van Jaap Korteweg (voorheen Vegetarische Slager). Bedrijf in Etten-Leur (NewMilkBuzz) maakt het nu via ’Those Vegan Cowboys’. Dit Gents laboratorium ontwikkelde een natuurlijk proces voor maken van ‘caseïne’, die de kaas vormt!  Zonder dat er een dier voor gebruikt wordt. Geeft 80% reductie in water- en landgebruik. En 95% minder CO2. Legt vegetarische boerendochter Hille van der Kaa uit in BNdeStem (dd 2 mei). Veel milieuwinst, want zuivelindustrie vervuilt meer dan de luchtvaart! Kunnen de koeien weer gewoon als runderen grazende natuurbeheerders zijn ….
• De volgende Waterschapsverkiezingen komen er al weer aan: 17 maart 2027 is de datum. O.a. Water Natuurlijk werft zijn kandidaten al.    

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge